સિલેક્ટ ક્રાઉડ સ્ટ્રેટેજી

ભીડ પાસે બુદ્ધિ હોય છે, એ વાત અડધી સાચી છે. બજારમાં ઊભેલા સો અજાણ્યા લોકો ભેગા થઈને ગાયનું વજન બરાબર અંદાજી શકે, પણ કંપનીનું ભવિષ્ય કે પાકનો ભાવ નક્કી ન કરી શકે. આખી દુનિયાનો અભિપ્રાય માગવા જશો તો સરેરાશ કચરો જ હાથ લાગશે. બીજી તરફ, કોઈ એક કહેવાતા અતિ-બુદ્ધિશાળી નિષ્ણાત પર બધો દારમદાર રાખવો એ પણ આત્મઘાતી જુગાર છે. સિલેક્ટ ક્રાઉડ સ્ટ્રેટેજી આ બંને અતિરેકની વચ્ચેનો સોનેરી રસ્તો છે. આખી ભીડ ન સાંભળો, માત્ર એવા થોડાક લોકોને તારવો જેમનો ભૂતકાળનો રેકોર્ડ સારો રહ્યો હોય, અને પછી એમની સલાહની સરેરાશ કાઢો.

આ વિચાર આલ્બર્ટ મેનેસ, જેક સોલ અને રિચાર્ડ લેરિક નામના સંશોધકોએ ૨૦૧૪ના એક સંશોધનપત્રમાં વ્યવસ્થિત રીતે મૂક્યો હતો. તેમનો તર્ક સાદો અને સચોટ હતો. આખી ભીડમાં ઘોંઘાટ વધુ હોય છે. એક જ માણસ ગમે તેટલો હોંશિયાર હોય, પોતાની માન્યતાઓમાં અંધ હોઈ શકે છે. શ્રેષ્ઠ પરિણામ ત્યારે મળે છે જ્યારે તમે સૌથી વધુ સચોટ સાબિત થયેલા ટોચના પાંચ કે દસ લોકોનું એક નાનું જૂથ બનાવો અને તેમનો સંયુક્ત મત લો.

આ વ્યૂહરચના વ્યવહારુ જગતમાં જીવ બચાવે છે. સામાન્ય રીતે લોકો લોકશાહીના નામે આખી કમિટીનો મત લેવા બેસે છે, જ્યાં અડધા લોકોને વિષયની ગતાગમ હોતી નથી. અથવા તો સુપ્રીમ બોસ પોતાની મનમાની ચલાવે છે. બંને પદ્ધતિ નુકસાન કરે છે. સાચો રસ્તો એ છે કે ભૂતકાળની સાચી આગાહીઓ પરથી નિષ્ણાતોની યોગ્યતા માપો, ટોચના થોડા લોકોને ચૂંટો અને તેમના વિચારોને સરખા ભાગે વહેંચીને નિર્ણય લો.

સૌરાષ્ટ્રના કોઈ માર્કેટ યાર્ડ કે એપીએમસીનો દાખલો લો. આવતી સીઝનમાં જીરું કે કપાસનો ભાવ ક્યાં જશે, એનો અંદાજ યાર્ડમાં બેઠેલા પાંચસો ખેડૂતો કે દલાલોની બહુમતી પૂછીને ન કઢાય. બધાનો સરેરાશ અંદાજ ખોટો પડશે. સામે પક્ષે, ટીવી પર બેસીને ભાષણ આપતા એકમાત્ર વિશ્લેષકની વાત માનીને સટ્ટો રમાય નહીં. સમજદાર વેપારી શું કરે? છેલ્લાં દસ વર્ષમાં જે પાંચ આડતિયાઓએ વારંવાર માલની આવક અને વૈશ્વિક માંગનું સાચું અનુમાન લગાવ્યું હોય, એ પાંચને બોલાવીને પૂછે. એ પાંચ જણાના અંદાજની સરેરાશ કાઢો એટલે સાચો આંકડો મળી જાય.

આખી ભીડનું સાંભળવું એ મૂર્ખાઈ છે, અને એક જ મગજ પર ભરોસો કરવો એ અહંકાર; શાણપણ માત્ર સાબિત થયેલા થોડા મગજોની સરેરાશમાં છે.