એસસીક્યુએ માળખું

કોઈપણ વાત સીધી મુદ્દા પર કેમ નથી આવતી? મોટાભાગના લોકો ભૂમિકા બાંધવામાં અડધો કલાક બગાડે છે અને સાંભળનાર ઊંઘી જાય છે. વિચાર સ્પષ્ટ ન હોય ત્યારે ભાષા લપસી પડે છે. બાર્બરા મિન્ટો નામની મેકિન્સીની પ્રથમ મહિલા કન્સલ્ટન્ટે ૧૯૭૦ના દાયકામાં આ રોગ પકડ્યો હતો. તેમણે ૧૯૮૭માં 'ધ પિરામિડ પ્રિન્સિપલ' પુસ્તકમાં વાત માંડવાની એક અચૂક રીત આપી: એસસીક્યુએ. સિચ્યુએશન, કોમ્પ્લિકેશન, ક્વેશ્ચન અને આન્સર. એટલે કે પરિસ્થિતિ, ગૂંચવણ, સવાલ અને જવાબ. માણસનું મગજ વાર્તા સાંભળવા ટેવાયેલું છે, અહેવાલો ગોખવા નહીં.

પહેલા પરિસ્થિતિ મૂકો, જેના પર બધા સંમત હોય. પછી ગૂંચવણ ઊભી કરો—કંઈક એવું બન્યું જેણે સંતુલન બગાડ્યું. આ ખલેલમાંથી કુદરતી રીતે એક સવાલ પેદા થશે કે હવે શું? અને છેલ્લે તમારી વાત, તમારો ઉકેલ કે જવાબ રજૂ કરો. આ કોઈ સાહિત્યિક અલંકાર નથી. આ વ્યવસાયિક વાતચીતની સર્જિકલ છરી છે. જો તમે શરૂઆતમાં જ ગૂંચવણ નહીં બતાવો, તો કોઈ તમારા ઉકેલની કિંમત નહીં સમજે.

આપણી રમતગમતની દુનિયા આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ઓલિમ્પિકમાં ભારત તરફથી કુસ્તી કે બેડમિન્ટનમાં ચંદ્રક લાવવાની યોજના બનાવતો કોચ કાગળોના થોથા નથી વાંચતો. પરિસ્થિતિ: ભારતીય પહેલવાનોમાં તાકાત અને ટેકનિક વિશ્વકક્ષાની છે. ગૂંચવણ: છેલ્લા ત્રણ મિનિટના રાઉન્ડમાં તેમનો સ્ટેમિના અચાનક તૂટી જાય છે અને વિદેશી ખેલાડીઓ તેમને પછાડી દે છે. સવાલ: આ છેલ્લી ૧૮૦ સેકન્ડની રિકવરી સ્પીડ કેવી રીતે વધારવી? જવાબ: દંગલની જૂની પરંપરાગત કસરત બદલીને વૈજ્ઞાનિક હાઇ-ઇન્ટેન્સિટી ઇન્ટરવલ ટ્રેનિંગ દાખલ કરો.

જો કોચ સીધો જઈને ફેડરેશનના બાબુઓને કહેશે કે 'આપણે નવી ટ્રેનિંગ શરૂ કરવી છે', તો કોઈ ફાઈલ મંજૂર નહીં કરે. લોકો કારણ વગર બદલાવ સ્વીકારતા નથી. પહેલા દર્દ બતાવો, પછી પ્રશ્ન પૂછો અને છેલ્લે દવા આપો. વાતચીત એ માહિતીનો ઢગલો નથી, પણ સાંભળનારના મગજમાં યોગ્ય ક્રમમાં તાર જોડવાની કળા છે.

નકામી વિગતોનો કચરો ફેંકવાને બદલે પહેલા સાચો સવાલ પૂછો; જવાબો આપોઆપ વજનદાર બની જશે.