રૂલ નંબર ૬

એક જૂની વાર્તા છે. બે દેશના વડાપ્રધાનો ગંભીર ચર્ચામાં બેઠા હતા. અચાનક એક મંત્રી દોડતો આવ્યો, ગુસ્સામાં લાલચોળ. પેલા વડાપ્રધાને શાંતિથી કહ્યું, 'પીટર, રૂલ નંબર ૬ યાદ રાખ.' પેલો મંત્રી તરત શાંત થઈ ગયો અને માફી માંગીને બહાર જતો રહ્યો. થોડી વાર પછી બીજી આવી જ બબાલ થઈ. ફરી એ જ જવાબ મળ્યો, 'રૂલ નંબર ૬ યાદ રાખ.' મુલાકાતી વડાપ્રધાને કૌતુકથી પૂછ્યું કે આ જાદુઈ રૂલ નંબર ૬ શું છે? જવાબ મળ્યો, 'તમારી જાતને બહુ ગંભીરતાથી ન લો.' પેલાએ પૂછ્યું, 'તો બાકીના નિયમો ક્યાં છે?' વડાપ્રધાન હસ્યા, 'બીજો કોઈ નિયમ છે જ નહીં.'

આ વાત બેન્જામિન ઝાન્ડર અને રોઝામેન્ડ ઝાન્ડરે પોતાના પુસ્તક 'ધ આર્ટ ઓફ પોસિબિલિટી'માં નોંધી છે. માણસ જગતની બધી પીડાઓ પોતે માથે લઈને ફરે છે તેનું મૂળ કારણ તેનો આત્મમોહ છે. આપણે ધારી લઈએ છીએ કે આખી પૃથ્વી આપણા અહંકારની ધરી પર ફરે છે. ઓફિસમાં કોઈ ફાઈલ ખોવાઈ જાય કે ઘરનું બજેટ ખોરવાય, આપણને લાગે છે કે મહાભારત સર્જાઈ ગયું. સત્ય એ છે કે બ્રહ્માંડને તમારી કોઈ પડી નથી. પોતાની જાતને એટલી બધી અગત્ય ન આપો કે નાની નિષ્ફળતા આપઘાત જેવી લાગે.

ધારો કે કલ્પેશભાઈ એક સરકારી બેંકની શાખામાં લોન મેનેજર છે. સવારના દસ વાગ્યાથી ગ્રાહકોની લાંબી લાઈન છે. એક બિલ્ડર મોટો પ્રોજેક્ટ અટકી પડવાના ડરે ટેબલ પર હાથ પછાડે છે, બીજો એક યુવાન હોમ લોન રિજેક્ટ થતાં રડવા જેવો થઈ જાય છે. કલ્પેશભાઈ જાતે બ્લડપ્રેશરની ગોળી ગળે ઉતારે છે, જાણે દેશનું આખું અર્થતંત્ર એમના એક સહી કરવા પર જ ટકેલું હોય. કલ્પેશભાઈ ભૂલી જાય છે કે આ માત્ર કાગળિયાં છે. ન બેંક ડૂબી જવાની છે, ન દેશ રોકાઈ જવાનો છે.

આપણે નાની નાની ક્ષુલ્લક વાતોમાં નાટકીય અહંકાર જોડી દઈએ છીએ. ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ મોડું થયું કે ઇએમઆઇનો ચેક બાઉન્સ થયો, એટલે જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું. સાવચેતી રાખવી અને પોતાના અસ્તિત્વને સર્વોપરી માનીને ટેન્શનના ફુગ્ગામાં હવા ભરવી—આ બંને વચ્ચે મોટો ફરક છે. પોતાની જાત પર હસતાં શીખો. જ્યારે પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર જાય ત્યારે અરીસા સામે ઊભા રહીને યાદ કરી લો કે તમે માત્ર એક સામાન્ય માણસ છો, કોઈ દેવદૂત નથી.

જે માણસ પોતાની જાત પર હસી નથી શકતો, દુનિયા આખી એના પર હસવાની જ છે. ક્યારેક પોતાની મહત્તાનો ભાર બાજુ પર મૂકીને જીવો તો ફેફસાંમાં હવા ભરાશે.