રીસેટ પદ્ધતિ

કમ્પ્યુટર હેંગ થઈ જાય ત્યારે આપણે દલીલો નથી કરતા. સ્ક્રીન પર ગુસ્સો નથી કરતા. સીધું સ્વીચ દબાવીને રીબૂટ કરીએ છીએ. માણસનું મગજ પણ એક મશીન છે, પણ આપણને એ વાત સ્વીકારવી ગમતી નથી. જ્યારે આપણી અંદર આવેગ, ગુસ્સો કે હતાશાનો પારો ચડે છે, ત્યારે આપણે ત્વરિત પ્રતિક્રિયા આપી દઈએ છીએ. આ પ્રતિક્રિયા મોટા ભાગે ભૂલો જ કરાવે છે. આ ભીડમાંથી બહાર નીકળવાનો રસ્તો એટલે રીસેટ પદ્ધતિ. પહેલાં અટકવું, નર્વસ સિસ્ટમને શાંત કરવી અને પછી મૂળભૂત સંતુલન પાછું મેળવવું.

આ કોઈ એક લેખકે રાતોરાત શોધેલો વિચાર નથી. આધુનિક માનસશાસ્ત્ર, કોચિંગ અને નર્વસ સિસ્ટમ સુધારવાની વિવિધ પ્રણાલીઓમાં આ મોડેલ અલગ-અલગ સ્વરૂપે વપરાય છે. કોઈ ચોક્કસ પુસ્તક કે સંશોધકે આનો પેટન્ટ લીધો નથી. વિચાર સાદો છે: જ્યારે માનસિક દબાણ ટોચ પર પહોંચે, ત્યારે પરિસ્થિતિ ઉકેલવા મથી ન પડો. પહેલાં પોતાના શ્વાસ અને મનની ગતિ ધીમી પાડીને બેઝલાઇન પર આવો.

આ વાતનું મહત્વ રોજિંદા જીવનમાં અસાધારણ છે. મોટા ભાગના લોકો માનસિક ભાર સાથે જ આગલા કામમાં કૂદી પડે છે. પરિણામે એક ભૂલ બીજી ભૂલને જન્મ આપે છે. આ પદ્ધતિ તમને પ્રતિક્રિયા આપવાને બદલે સભાન પગલું લેવાનો વિરામ આપે છે. અંદરનો ઘોંઘાટ અટકે પછી જ બહારનો નિર્ણય સાચો પડે છે.

ભારતીય ક્રિકેટના મેદાન પર આ દ્રશ્ય વારંવાર જોવા મળે છે. ધારો કે ઝડપી બોલરને પહેલી બે ઓવરમાં સતત ત્રણ ચોગ્ગા અને એક છગ્ગો વાગી જાય. સ્ટેડિયમમાં હજારો પ્રેક્ષકો બૂમો પાડતા હોય. એ સમયે જો બોલર આવેશમાં આવીને વધુ ઝડપથી બોલ ફેંકવા જશે, તો નો-બોલ થશે કે વાઈડ પડશે. ચતુર બોલર અટકે છે. એ રન-અપ પર પાછળ જાય છે, ઊંડો શ્વાસ લે છે, ફિલ્ડિંગ ફરી ગોઠવે છે અને મગજની ગરમી શમાવે છે. આ મેદાન પર થતો પાંચ સેકન્ડનો રીસેટ છે. આગલો બોલ સ્ટમ્પ ઉડાવી દે છે.

દોડવાનું ચાલુ રાખવાથી થાક ઉતરતો નથી; આગળ વધવા માટે ક્યારેક ક્ષણભર અટકી જવું અનિવાર્ય છે.