ડંખ કાઢી લેવાની ચાલ

કોઈ તમારી સામે મોટો આક્ષેપ મૂકે તે પહેલાં જ તમે પોતે એ નબળાઈ જાહેર કરી દો, તેને ડંખ કાઢી લેવાની વ્યૂહરચના કહેવાય. અંગ્રેજીમાં તેને 'પુલિંગ ધ સ્ટિંગ' કહે છે. આ શબ્દ કયા લેખકે પહેલી વાર વાપર્યો તે ચોક્કસ નથી. પણ વકીલાત અને વ્યવહારુ વાટાઘાટોમાં આ દાવ સદીઓથી અજમાવાતો આવ્યો છે. સામો માણસ જે હથિયારથી તમારા પર પ્રહાર કરવાનો હતો, તે હથિયાર તમે પોતે જ હાથમાં પકડીને સભા વચ્ચે મૂકી દો છો. પરિણામે દુશ્મનનો વાર સાવ ખાલી જાય છે.

આ કોઈ દિલથી કરેલો પશ્ચાત્તાપ નથી, ગણતરીપૂર્વકની મનોવૈજ્ઞાનિક રમત છે. જ્યારે તમે સામેથી કહો છો કે 'મારામાં આ ખામી છે' અથવા 'આ યોજનામાં આ મોટું જોખમ છે', ત્યારે સાંભળનાર વ્યક્તિ અવાચક થઈ જાય છે. લોકો બીજાના જૂઠાણાં અને છળકપટ પકડવા ઉત્સુક હોય છે. તમે સામે ચાલીને તમારી નબળાઈ સ્વીકારી લો એટલે તેમની શંકા કરવાનો ઉત્સાહ ઠંડો પડી જાય છે. તમે તેમની ટીકાનો ડંખ પહેલા જ ખેંચી લીધો છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર આ ખેલ રોજ જોવા મળે છે. ધારો કે નવી કંપનીનો આઈપીઓ લાવી રહેલો પ્રમોટર રોકાણકારો સામે પ્રેઝન્ટેશન આપે છે. જો તે કંપનીના ખોટા વખાણ કરશે, તો વિશ્લેષકો કંપનીનું જૂનું મોટું દેવું શોધી કાઢીને તેની આબરૂના ધજાગરા ઉડાવશે. પણ હોશિયાર પ્રમોટર પહેલી જ સ્લાઈડમાં કહી દે છે: 'અમારી કંપની માથે મોટું દેવું છે અને આ અમારો સૌથી મોટો માઈનસ પોઈન્ટ છે.' રોકાણકારો આ સાંભળીને ચોંકી જાય છે. તેમને લાગે છે કે માણસ પ્રમાણિક છે. જે દેવું કંપની માટે ફાંસીનો ફંદો બની શકતું હતું, તે જ મુદ્દો પ્રમોટરની પારદર્શિતાનું સર્ટિફિકેટ બની જાય છે.

આ વ્યૂહરચનાનો ઉપયોગ સંબંધોમાં કે વેપારમાં ત્યારે જ થાય જ્યારે તમારી ભૂલ છુપાવી શકાય તેમ ન હોય. ગભરાઈને બહાના કાઢવા કરતાં નુકસાનની જાહેરાત પોતે જ કરી દેવી વધુ સલામત છે. સામેવાળાનો આઘાત ઓછો થાય છે અને પરિસ્થિતિ પર તમારો કાબૂ જળવાઈ રહે છે.

જે ગુનો તમે પોતે જ હસીને કબૂલી લો છો, તેના પર દુનિયા ક્યારેય તમને ફાંસી ચડાવી શકતી નથી.