પોમોડોરો પદ્ધતિ

મગજ કોઈ સરકારી મિલ નથી કે સળંગ આઠ કલાક ધમધમતી રહે. માણસનું ધ્યાન એક ધારદાર ચપ્પુ જેવું છે. સતત વાપરો તો બુઠ્ઠું થઈ જાય. પોમોડોરો પદ્ધતિ સમયનું વ્યવસ્થાપન કરવાની એક સાદી, નિર્દયી અને વ્યવહારુ રીત છે. કામને ચોવીસ કલાકના અખંડ બોજ તરીકે જોવાને બદલે, તેને નાના ટુકડાઓમાં વહેંચી નાખો. સામાન્ય રીતે પચીસ મિનિટનું એકાગ્ર કામ, અને પછી પાંચ મિનિટનો ચોખ્ખો આરામ. આ એક ચક્ર પૂરું થાય એટલે એક 'પોમોડોરો' ગણાય. ચાર ચક્ર પછી થોડો લાંબો વિરામ લેવાનો. આ કોઈ રહસ્યમય ફિલસૂફી નથી, પણ મગજને તાજું રાખવાની કસરત છે.

આ વિચાર ૧૯૮૦ના દાયકાના અંતમાં ઇટાલિયન વિદ્યાર્થી ફ્રાન્સેસ્કો સિરિલોએ શોધ્યો હતો. યુનિવર્સિટીના અભ્યાસ દરમિયાન તેનું મન ભટકતું હતું. તેણે રસોડામાં વપરાતું ટામેટાના આકારનું યાંત્રિક ટાઈમર લીધું. ઇટાલિયનમાં 'પોમોડોરો' એટલે ટામેટું. તેણે પચીસ મિનિટનું ટાઈમર સેટ કર્યું અને નક્કી કર્યું કે ઘંટડી વાગે ત્યાં સુધી માત્ર ચોપડીમાં જ જોવું. આ પદ્ધતિ એટલી કારગર નીવડી કે આજે દુનિયાભરના પ્રોગ્રામરો, લેખકો અને આયોજકો આ ટામેટાના ઓશિંગણે જીવે છે.

આનું મહત્વ એ છે કે તે માણસને પરિણામના ભારમાંથી મુક્ત કરીને પ્રક્રિયામાં જોડે છે. લાંબું કામ જોઈને મન આળસ કરે છે, જેને આપણે પ્રોક્રાસ્ટીનેશન કહીએ છીએ. પણ મગજને જ્યારે ખબર પડે કે મહેનત માત્ર પચીસ મિનિટ જ કરવાની છે, ત્યારે તે વિરોધ કરવાનું બંધ કરી દે છે. સૌથી મોટો નિયમ એ છે કે આ પચીસ મિનિટ દરમિયાન મોબાઈલનું નોટિફિકેશન, ચાની તલપ કે કોઈ સહકર્મીની પંચાત વચ્ચે ન આવવી જોઈએ. વિક્ષેપ પડે તો એ ચક્ર રદ ગણાય.

ભારતીય રાજકારણ અને ચૂંટણીઓના અખાડામાં આ પદ્ધતિ જાદુ કરી શકે છે. ધારો કે ચૂંટણી નજીક છે અને વૉર-રૂમમાં બેઠેલા રણનીતિકાર પ્રશાંત જેવા કોઈ વિશ્લેષકે આખા મતવિસ્તારનો જ્ઞાતિવાર ડેટા તપાસવો છે. સવારે નવથી રાત્રે બાર સુધી એકધારા બેસી રહેશો તો આંકડાઓ ભેળસેળ થઈ જશે અને ખોટા નિર્ણયો લેવાશે. તેની જગ્યાએ પચીસ મિનિટ શાંતિથી માત્ર બૂથ નંબર ૧ થી ૨૫નું મતદાન વિશ્લેષણ કરો, પછી ઊભા થઈને પાંચ મિનિટ ચાની ચૂસકી લો. આ શિસ્તથી કાર્યકરો પણ થાક્યા વગર દિવસના અંતે સો ટકા સચોટ પરિણામ આપે છે.

મોટા પહાડો એક જ ધક્કે તૂટતા નથી, પણ જો હથોડી પચીસ મિનિટ નિયમથી ચાલે તો પથ્થર પણ રસ્તો આપી દે છે.