પરફેક્શનિસ્ટ ટ્રેપ

ઉત્તમની શોધ ઘણી વાર સારા કામની સૌથી મોટી દુશ્મન સાબિત થાય છે. આ શબ્દ કોઈ એક લેખકે ક્યારે ઘડ્યો તે ચોક્કસ નોંધાયું નથી, પણ આધુનિક મનોવિજ્ઞાન અને વર્તણૂક શાસ્ત્રમાં આ ખયાલ બહુ જૂનો છે. જ્યારે કોઈ માણસ અવાસ્તવિક અને અશક્ય માપદંડો નક્કી કરી લે છે, ત્યારે તે આગળ વધવાને બદલે એક જ જગ્યાએ થીજી જાય છે. આ મનોવૈજ્ઞાનિક ફાંસો એટલે જ પરફેક્શનિસ્ટ ટ્રેપ.

આ છટકામાં ફસાયેલા માણસનું ગણિત સાવ સીધું પણ જીવલેણ હોય છે: કાં તો બધું જ સો ટકા સાચું થવું જોઈએ, અથવા કશું જ નહીં. પરિણામ એ આવે છે કે નિષ્ફળતાનો ડર મગજ પર સવાર થઈ જાય છે. કામ પૂરું કરવાને બદલે માણસ વિગતો મઠારવામાં, સુધારા કરવામાં અને સમય બગાડવામાં અટવાઈ જાય છે. આ આળસ નથી, આ તો અતિશય ચોકસાઈનો લકવો છે. આખરે કામ અટકી પડે છે, અંદરથી થાક લાગે છે અને બર્નઆઉટ થાય છે.

આપણે માનીએ છીએ કે ચોકસાઈ એ મોટો સદ્ગુણ છે. બેશક, પણ જ્યારે એ કામ અટકાવી દે ત્યારે એ રોગ બની જાય છે. જીવન પ્રક્રિયાથી ચાલે છે, કાગળ પર દોરેલી સંપૂર્ણ આકૃતિઓથી નહીં. તમે જ્યાં સુધી આદર્શ સ્થિતિની રાહ જોશો, ત્યાં સુધી દુનિયા સાધારણ કામ કરીને પણ આગળ નીકળી જશે.

ધારો કે મહેસાણા જિલ્લાના એક ગામમાં પ્રવીણભાઈ જેવા પ્રગતિશીલ ખેડૂત છે. તેમણે પ્રાકૃતિક ખેતી કરીને પોતાની જ ઓર્ગેનિક મગફળીનું શુદ્ધ તેલ સીધું શહેરમાં વેચવાનું નક્કી કર્યું. પણ પ્રવીણભાઈ પરફેક્શનના ચક્કરમાં ફસાયા. જ્યાં સુધી બોટલનું લેબલ લંડનની કોઈ બ્રાન્ડ જેવું ન બને, તેલનો રંગ કાચ જેવો પારદર્શક ન દેખાય અને ડિલિવરી માટે વાંસના ખાસ બોક્સ ન બને, ત્યાં સુધી એક પણ બોટલ બજારમાં મૂકવી નથી. બે સીઝન નીકળી ગઈ. પાડોશી ખેડૂતે સાદા પીપડા ભરીને માર્કેટિંગ યાર્ડમાં માલ વેચી દીધો અને રોકડા ગણી લીધા, જ્યારે પ્રવીણભાઈ આજેય એપીએમસી અને ખેતર વચ્ચે પેકિંગની ડિઝાઇનમાં જ અટવાયેલા બેઠા છે.

અધૂરી શરૂઆત એ ક્યારેય ન થયેલા સંપૂર્ણ આયોજન કરતાં હજાર ગણી વધુ કીમતી હોય છે.