પરફોર્મ-લર્ન શક્યતા વક્ર

સતત કામ કરતા રહેવું અને સાચે જ બહેતર થવું, એ બે અલગ બાબતો છે. મોટા ભાગના લોકો આખી જિંદગી પોતાની જાતને માત્ર મેદાનમાં સાબિત કરવામાં ખર્ચી નાખે છે. તેઓ દોડે છે, પણ શીખતા નથી. આ મોડેલ એક સાદી વાત સમજાવે છે: કામનું ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન અને નવી કુશળતાનું અધ્યયન, બંને વચ્ચે એક સંતુલન વક્ર હોય છે. જો તમે માત્ર જૂની આવડત વટાવીને રોજ પરિણામ લાવવામાં મચી પડશો, તો લાંબા ગાળે તમારો વિકાસ અટકી જશે. બીજી તરફ માત્ર શીખ્યા કરશો અને કામ નહીં કરો, તો પરિણામ શૂન્ય રહેશે. ખરી પ્રગતિ બંનેના યોગ્ય મેળમાં છે.

આ વિચાર એડ્યુઆર્ડો બ્રિસેન્યોએ પોતાના ૨૦૨૩ના પુસ્તક ધ પરફોર્મન્સ પેરાડોક્સમાં રજૂ કર્યો હતો. લેખક સ્પષ્ટ કહે છે કે જે વ્યક્તિ માત્ર ‘પરફોર્મ’ કરે છે, તે ભૂલો છુપાવવા મથે છે. તેને લાગે છે કે નબળાઈ સ્વીકારીશ તો લોકો ઓછો આંકશે. પરિણામે તે એ જ ઘસાયેલી પદ્ધતિઓ વાપર્યા કરે છે. ‘લર્નિંગ ઝોન’માં તમે જોખમ લો છો, પ્રયોગો કરો છો અને ભૂલ કરવાનો અધિકાર પોતાની જાતને આપો છો. જ્યારે ‘પરફોર્મન્સ ઝોન’માં તમારે ભૂલ વિના શ્રેષ્ઠ આપી દેવાનું હોય છે. જે લોકો માત્ર પરફોર્મન્સમાં જીવે છે, તેઓ છેવટે પાછળ રહી જાય છે.

આપણે ત્યાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા યુવાનો આ છટકામાં સૌથી વધુ ફસાય છે. દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે ગાંધીનગરમાં જીપીએસસી અને યુપીએસસીની તૈયારી કરતો ઉમેદવાર વિચારો. તે રોજ બાર કલાક વાંચે છે. દર અઠવાડિયે મોક ટેસ્ટ આપે છે. માર્ક્સ થોડા ઓછા આવે તો આવતા અઠવાડિયે વધુ બે કલાક વધારે વાંચવા બેસી જાય છે. આ માત્ર પરફોર્મ કરવાની જીદ છે. તે એ જોવાનું ભૂલી જાય છે કે કયા વિષયમાં કલ્પના ખૂટે છે, કેમ જવાબ નબળો પડે છે. જ્યાં સુધી એ ભૂલોનું વિશ્લેષણ કરવાનો ‘લર્નિંગ’ સમય નહીં ફાળવે, ત્યાં સુધી પંચવર્ષીય યોજના ચાલ્યા જ કરશે.

કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં અટકી ગયેલા માણસની સમસ્યા મહેનતનો અભાવ નથી હોતી. તેની તકલીફ એ છે કે તે સ્ટેજ પરથી નીચે ઉતરીને રિયાઝ કરવા તૈયાર નથી. સંગીતકાર સીધો કોન્સર્ટમાં બેસીને નવી રાગિણી શીખી ન શકે. સર્જન માત્ર ઓપરેશન થિયેટરમાં નવી ટેકનિક અજમાવી ન શકે. વાસ્તવિક દુનિયા પરિણામ માગે છે, પણ પરિણામ લાવવા માટે એકાંતમાં પ્રયોગો કરવાની હિંમત જોઈએ. જો તમે રોજ માત્ર પાસ થવાની લ્હાયમાં દોડશો, તો ક્યારેય શ્રેષ્ઠ નહીં બની શકો.

રોજ સ્ટેજ પર નાચનારા મદારી બની જાય છે, કલાકાર બનવા માટે પડદા પાછળ પરસેવો પાડવો પડે.