પેચકુચા પદ્ધતિ

કોઈ માણસને માઈક આપી દો એટલે એ બંધ થવાનું ભૂલી જાય છે. મીટિંગો અનંત ચાલે છે અને લોકો સુઈ જાય છે. આ રોગનો સચોટ ઈલાજ છે પેચકુચા. જાપાનીઝ ભાષામાં આ શબ્દનો સાદો અર્થ થાય છે ગપશપ. નિયમ સાદો અને લોખંડી છે: વીસ સ્લાઈડ અને દરેક સ્લાઈડ માટે બરાબર વીસ સેકન્ડ. કુલ સમય છ મિનિટ અને ચાલીસ સેકન્ડ. સમય પૂરો થાય એટલે સ્લાઈડ આપોઆપ બદલાઈ જાય. વક્તાએ પોતાનું વાક્ય પૂરું કરવું પડે કે અધૂરું છોડવું પડે. કોઈ દયા નહીં.

આ પદ્ધતિ ૨૦૦૩માં ટોક્યોમાં રહેતા બે આર્કિટેક્ટ્સ, એસ્ટ્રિડ ક્લેઈન અને માર્ક ડાયથમે શોધી કાઢી હતી. આર્કિટેક્ટ્સને લાંબી લાંબી વાતો કરવાની જૂની ટેવ હોય છે. શ્રોતાઓ કંટાળીને મરી ન જાય તે માટે તેમણે આ ચુસ્ત બંધારણ બનાવ્યું. આજે આખી દુનિયાની ડિઝાઈન અને બિઝનેસ સ્કૂલોમાં આ ફોર્મેટ સ્વીકારાઈ ચૂક્યું છે. આ માત્ર પ્રસ્તુતિની રીત નથી, મગજને ચોખ્ખું કરવાની એક કઠિન કવાયત છે.

વિસ્તાર કરવો સહેલો છે, સંક્ષેપ કરવો લોઢાના ચણા ચાવવા જેવો છે. જ્યારે તમારી પાસે માત્ર વીસ સેકન્ડ હોય, ત્યારે તમે ફાલતુ વિશેષણો વાપરી શકતા નથી. કચરો આપોઆપ સાફ થઈ જાય છે અને માત્ર અર્ક બચે છે. અનંત સમય મળવો એ ક્યારેય મુક્તિ નથી, એ બુદ્ધિનો આળસ છે. સમયની આકરી મર્યાદા માણસને શાર્પ બનાવે છે.

આપણા મુંબઈના ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં આ નિયમ ફરજિયાત કરવા જેવો છે. સંઘર્ષ કરતો લેખક જ્યારે પ્રોડ્યુસરની કેબિનમાં ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ નરેટ કરવા બેસે, ત્યારે તે પોણા બે કલાક સુધી અતીત અને કિરદારોનું રોદણું રડે છે. પરિણામે કંટાળેલો ફંડર મોબાઈલમાં રમવા માંડે છે. જો એ જ લેખક પેચકુચા અપનાવે, તો છ મિનિટમાં આખી પટકથાનો પ્રાણ પ્રોડ્યુસરના ટેબલ પર મૂકી શકે. વાર્તામાં દમ હશે તો સાતમી મિનિટે ચેકબુક બહાર આવી જશે.

જે માણસ પોતાની વાત સાત મિનિટમાં નથી સમજાવી શકતો, તેને પોતાની વાત હજુ સમજાઈ જ નથી.