પેરિસ હિલ્ટન ઇફેક્ટ

કોઈ માણસ કે પ્રોડક્ટ માત્ર એટલા માટે ચર્ચામાં હોય કે બધા તેની જ વાત કરી રહ્યા છે. તેમાં અંદર કોઈ નક્કર દમ ન હોય, કોઈ અસાધારણ આવડત ન હોય, છતાં આખી દુનિયા તેના તરફ તાકીને ઊભી હોય. આને પેરિસ હિલ્ટન ઇફેક્ટ કહે છે. અમેરિકન હોટેલ વારસદાર પેરિસ હિલ્ટન પાસે કોઈ ખાસ કળા નહોતી. છતાં તે સદીની શરૂઆતમાં વૈશ્વિક સેલિબ્રિટી બની ગઈ. કારણ સાદું હતું: મીડિયા તેના વિશે લખતું હતું કારણ કે લોકો વાંચતા હતા, અને લોકો વાંચતા હતા કારણ કે મીડિયા લખતું હતું. ધ્યાન પોતે જ એક ચલણ બની ગયું.

લેખક વિલ સ્ટોરે પોતાના પુસ્તક ધ સ્ટેટસ ગેમમાં આ માનસિકતાની છણાવટ કરી છે. સમાજમાં પ્રતિષ્ઠા કે મોભો ઘણીવાર વાસ્તવિક સિદ્ધિથી નહીં, માત્ર દૃશ્યમાનતાથી ઊભો થાય છે. એકવાર લોકોનું ધ્યાન કોઈ એક બિંદુ પર ખેંચાય એટલે એ હિમગોળાની જેમ મોટું થતું જાય છે. વિવાદ હોય કે મૂર્ખામી, એનાથી કોઈ ફરક નથી પડતો. આધુનિક બજારમાં બદનામી પણ મફતની પબ્લિસિટી ગણાય છે. જે દેખાય છે તે વેચાય છે, ભલે પછી એ અંદરથી સાવ પોકળ હોય.

આ અસર પાછળ આપણી માનસિક નબળાઈ છે. ટોળાને હંમેશાં બીજા લોકો શું જુએ છે તેમાં રસ હોય છે. આપણે કોઈ નવી બ્રાન્ડ કે સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સરને પોતાની બુદ્ધિથી નથી માપતા. આપણે માત્ર એટલું જોઈએ છીએ કે બાકીના દસ હજાર માણસો તેના તરફ કેમ જોઈ રહ્યા છે. પરિણામે, એક સામાન્ય ચીજ રાતોરાત બહુમૂલ્ય બની જાય છે. ધ્યાન પોતે પોતાની કિંમત પેદા કરે છે.

ભારતના બ્રાન્ડ માર્કેટિંગ અને સ્ટાર્ટઅપ જગતમાં આ ખેલ રોજ રમાય છે. બેંગલુરુની એક નવી ફીનટેક કંપની યાદ કરો. પ્રોડક્ટ સામાન્ય હોય, ધંધામાં ખોટ ચાલતી હોય, પણ સ્થાપક રોજ ટ્વિટર પર કોઈ અજીબ નિવેદન આપે. પોડકાસ્ટમાં જઈને હોબાળો મચાવે. રોકાણકારો પણ એવી કંપની પાછળ દોડે જે ન્યૂઝમાં ચમકતી રહે છે. ગ્રાહકો માને છે કે જો છાપાં રોજ આનું નામ છાપે છે તો કંપની મોટી જ હશે. પ્રોડક્ટની ગુણવત્તા શૂન્ય હોય તોય માત્ર સતત દેખાતા રહેવાના જોરે કરોડોનું વેલ્યુએશન ઊભું થઈ જાય છે.

આજના જમાનામાં કૌશલ્ય સાબિત કરવાની જરૂર નથી, માત્ર ભીડની નજર પોતાની તરફ રાખતાં આવડવું જોઈએ.