ઓપ્ટિમાઇટિસ

કોઈ માણસ તમને કહે કે કામ એકદમ સસ્તું થશે, સૌથી ઝડપી થશે અને ક્વોલિટી પણ દુનિયામાં બેસ્ટ રહેશે, ત્યારે સમજી લેવું કે એ ભાઈ બીમાર છે. એમને ‘ઓપ્ટિમાઇટિસ’ થયો છે. આ વાસ્તવિકતા ભૂલી ગયેલા લોકોનો માનસિક રોગ છે. વાસ્તવિક દુનિયા હંમેશાં બાંધછોડ પર ચાલે છે. સસ્તું જોઈતું હોય તો ગુણવત્તા જતી કરવી પડે, અને ઝડપ જોઈતી હોય તો ખર્ચ વધારવો પડે. પણ આ રોગના દર્દીઓ કાગળ પર સ્વર્ગ દોરી આપે છે. એ માને છે કે બધું જ એકસાથે શ્રેષ્ઠ બનાવી શકાય છે.

આ રમૂજી શબ્દ અમેરિકન કન્સલ્ટન્ટ અને લેખક ગેરાલ્ડ વેઇનબર્ગે ૧૯૮૫માં પોતાના પુસ્તક ધ સિક્રેટ્સ ઓફ કન્સલ્ટિંગમાં આપ્યો હતો. તેમણે આને ઑપ્ટિમાઇઝેશન કરવાની નસમાં આવેલો સોજો ગણાવ્યો હતો. સલાહકારો, મેનેજરો અને એન્જિનિયરો ઘણીવાર ક્લાયન્ટને ખુશ કરવા માટે જમીની મર્યાદાઓ ગણકારતા નથી. તેઓ એવું ગણિત માંડે છે જેમાં મશીન ક્યારેય બગડતું નથી, મજૂર ક્યારેય રજા પાડતો નથી અને બજાર ક્યારેય ગબડતું નથી. પરિણામે, આવા પ્લાન ટેબલ પર અદ્ભુત દેખાય છે અને મેદાનમાં ધૂળ ચાટે છે.

આ બિમારીનું અસલ નુકસાન એ છે કે માણસ જોખમ જોવાની આંખ ગુમાવી બેસે છે. બિઝનેસમાં હંમેશાં કંઈક મેળવવા માટે કંઈક છોડવું પડે છે. જે માણસ કોઈ પણ ત્યાગ કર્યા વગર પરિણામ મેળવવાનો દાવો કરે છે, તે કાં તો ભોળો છે અથવા ધૂર્ત. જ્યારે તમે શ્રેષ્ઠ શક્યતાઓને જ સામાન્ય ધારી લો છો, ત્યારે સહેજ પણ આંચકો આખી સિસ્ટમ તોડી નાખે છે.

સુરતના કાપડ બજારમાં આ રોગ ડગલે ને પગલે દેખાય છે. નવી લૂમ્સ નાખતો વેપારી નક્કી કરે કે મશીન ચોવીસે કલાક દોડશે, વીજળી જશે નહીં, યાર્નનો ભાવ ઘટશે અને પેમેન્ટ ત્રીસ દિવસમાં રોકડું આવી જશે. હિસાબમાં નફો અબજોનો દેખાય. પણ વાસ્તવમાં તહેવાર પર કારીગરો વતન ભાગી જાય, માલ અટકે અને ઉઘરાણીમાં ફસાયેલા નાણાં છ મહિના ન નીકળે. જેણે પેપર પર બધું ગુલાબી જોયું હતું, તેની દુકાન વાસ્તવિકતાના પહેલા જ ઝટકે બંધ થઈ જાય છે.

જે સોદો તમને કશુંય ગુમાવ્યા વગર બધું જ આપવાની ખાતરી આપે, સમજી લેવું કે છેતરાવાનો વારો તમારો જ છે.