ઇન્ફ્લુઅન્સરનો ભ્રમ

આપણે માનીએ છીએ કે દુનિયામાં અમુક ખાસ લોકો હોય છે જે આખો પવન બદલી નાખે છે. કોઈ એક મોટો માણસ બોલે અને આખું ગામ એની પાછળ દોડે. માર્કેટિંગની દુનિયાએ આ વાર્તા દાયકાઓ સુધી વેચી છે. પણ આ એક મોટો ભ્રમ છે. સમાજશાસ્ત્રી ડંકન વૉટ્સે સાબિત કર્યું કે કોઈ પણ વિચાર કે ટ્રેન્ડ કોઈ એક મહાન પ્રભાવશાળી વ્યક્તિને કારણે નથી ફેલાતો. એ ફેલાય છે કારણ કે આખો સમાજ એ વિચાર ઝીલવા માટે પહેલેથી તૈયાર બેઠો હોય છે.

જંગલમાં આગ લાગે ત્યારે દીવાસળી કોણે ફેંકી એ મહત્ત્વનું નથી હોતું. મહત્ત્વનું એ હોય છે કે લાકડાં કેટલાં સૂકાં હતાં. જો લાકડું ભીનું હશે તો દસ હજાર ફોલોઅર્સવાળો ચમત્કારી માણસ પણ મરી જશે તોય આગ નહીં લાગે. ટ્રેન્ડ્સનું પણ આવું જ છે. વિચારની તાકાત નેટવર્કના માળખામાં છે, બોલનારાના ચહેરામાં નથી. પ્રભાવ વ્યક્તિગત નથી હોતો, સામાજિક હોય છે.

ધારો કે બેંગલુરુ કે અમદાવાદનું એક નવું-સવું સ્ટાર્ટઅપ છે. ફંડિંગ મળ્યું એટલે ફાઉન્ડરોને ચાનક ચડી. એમણે પ્રોડક્ટ સુધારવાને બદલે કરોડો રૂપિયા લિંક્ડઇન અને ઇન્સ્ટાગ્રામના ટોચના પાંચ ઇન્ફ્લુઅન્સરો પાછળ ફૂંકી માર્યા. મોંઘા વીડિયો બન્યા, મોટી મોટી વાતો થઈ. પરિણામ શૂન્ય. બીજી બાજુ, એક સાદી ઓફિસ મેનેજમેન્ટે માત્ર એક સામાન્ય સમસ્યા ઉકેલતી એપ બનાવી. ઓફિસના ચાર જુનિયર કર્મચારીઓએ વાપરી, મજા આવી એટલે બીજાને કહી. કોઈ સેલિબ્રિટી વગર આખી ઓફિસોમાં એ ફેલાઈ ગઈ.

આપણે હીરો પૂજક પ્રજા છીએ. આપણને જટિલ નેટવર્ક સમજવા કરતાં એક મુખિયાને જવાબદાર ગણવાનું વધુ ગમે છે. કોર્પોરેટ જગત આ આળસની ભારે કિંમત ચૂકવે છે. કંપનીઓ અંદરનો સડો ઢાંકવા બહારના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર લાવે છે. પણ યાદ રાખો, જો લોહીમાં શક્તિ ન હોય તો મોંઘા અત્તર છાંટવાથી દર્દી દોડતો નથી થઈ જતો.

વ્યક્તિ આગ નથી હોતી, માત્ર તણખો હોય છે; જો લાકડું લીલું હશે તો બ્રહ્મા પણ ટ્રેન્ડ નહીં બનાવી શકે.