ટૂંકી નજરનો નુકસાન-ડર

માણસ નફો જોઈને જેટલો ખુશ નથી થતો, નુકસાન જોઈને તેના કરતાં બમણો કણસે છે. આ જાણીતી માનસિકતા છે. પણ એમાં જ્યારે અધીરાઈ ભળે, ત્યારે બુદ્ધિ સાવ બહેર મારી જાય છે. અર્થશાસ્ત્રી રિચાર્ડ થેલર અને શ્લોમો બેનાર્ત્ઝીએ ૧૯૯૫માં સાબિત કર્યું કે લોકો પોતાના રોકાણને વારંવાર જોયા કરે છે. પરિણામે તેમને દરરોજની નાની ખોટ પણ મોટી આફત લાગે છે. દૂરનું ચિત્ર સાવ ભૂંસાઈ જાય છે. આનું નામ માયોપિક લોસ એવર્ઝન.

જેટલી વાર તમે રિઝલ્ટ તપાસશો, તેટલી વાર તમારો ડર વકરશે. જોખમ ઉઠાવવાની હિંમત તળિયે બેસી જશે. લાંબા ગાળે ફાયદો કરાવનારી યોજનાઓ અધવચ્ચે પડતી મુકાશે. મોટા ભાગના લોકો નુકસાનથી એટલા ગભરાય છે કે તેઓ સુરક્ષિત રહેવાના ચક્કરમાં કાયમ માટે સામાન્ય બનીને રહી જાય છે. આ કોઈ નાણાકીય ભૂલ નથી, આ આખી માનસિકતાનો લકવો છે.

ભારતીય બેડમિન્ટન કે કુસ્તીની એકેડેમીઓમાં આ રોગ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ધારો કે હરિયાણાનો એક યુવાન કુસ્તીબાજ નવી અને આક્રમક ટેકનિક શીખી રહ્યો છે. કોચ જાણે છે કે આગામી ઓલિમ્પિક માટે આ પદ્ધતિ અનિવાર્ય છે. પણ નવી શૈલી શીખતી વખતે રાજ્ય સ્તરની બે નાની સ્પર્ધાઓમાં તે હારી જાય છે. પરિવાર અને સ્થાનિક સ્પોન્સરોમાં ફફડાટ ફેલાય છે. દરેક મેચનું રોજિંદું મૂલ્યાંકન શરૂ થાય છે. હારની આ નાની પીડા સહન ન થતાં, પહેલવાન નવી ટેકનિક પડતી મૂકે છે અને જૂની બચાવવાળી રમત પર પાછો આવી જાય છે.

પરિણામ સાવ સસ્તું આવે છે. તે સ્થાનિક દંગલમાં જીતી જાય છે, પણ ઓલિમ્પિકના પોડિયમ સુધી ક્યારેય પહોંચી શકતો નથી. ટૂંકા ગાળાની હારથી બચવાની આ આદત આખરે કારકિર્દીનું મોટું બલિદાન માંગી લે છે. જે આંખ કાલની નાની ખોટથી ધ્રૂજે છે, તે ચાર વર્ષ પછીનો સોનાનો મેડલ કદી જોઈ શકતી નથી.

જે રોજ સાંજે હિસાબ માંડવા બેસે છે, તે ઈતિહાસ નહીં પણ માત્ર કરિયાણાની પાવતી જ બનાવી શકે છે.