મગવમ્પ સિન્ડ્રોમ

સિદ્ધાંતોના નામે કોઈ એક પક્ષ ન પકડવો એ ડહાપણ છે કે પછી માત્ર પોતાનો અહંકાર સાચવવાની ચાલાકી? રાજકારણ અને વેપારમાં અમુક લોકો હંમેશાં વાળ પર બેસી રહે છે. તેઓ પોતાને બાકીના ટોળા કરતાં વધુ પવિત્ર, નૈતિક અને નિષ્પક્ષ માને છે. જ્યારે નિર્ણય લેવાનો સમય આવે ત્યારે તેઓ કોઈ એક જૂથ સાથે વફાદાર રહેવાને બદલે છેવાડે ઊભા રહીને ભાષણ આપે છે. અંગ્રેજીમાં આ માનસિકતા માટે એક ધારદાર શબ્દ છે: મગવમ્પ.

આ શબ્દ અમેરિકાની ૧૮૮૪ની પ્રમુખપદની ચૂંટણીમાંથી આવ્યો. મૂળ શબ્દ અમેરિકન આદિવાસી ભાષાનો છે, જેનો અર્થ ‘મોટો માણસ’ કે સરદાર થાય છે. એ ચૂંટણીમાં રિપબ્લિકન પાર્ટીના ભ્રષ્ટાચારથી કંટાળીને કેટલાક સુધારાવાદી નેતાઓએ પક્ષ છોડી દીધો અને ડેમોક્રેટ ઉમેદવારને ટેકો આપ્યો. વિરોધીઓએ તેમની મજાક ઉડાડીને તેમને ‘મગવમ્પ’ કહ્યા. એક જૂની મજાક એવી પણ બની કે જે માણસનું મોં વાળની આ બાજુ હોય અને પાછળનો ભાગ પેલી બાજુ હોય, તે મગવમ્પ. એટલે કે સગવડિયું તટસ્થ વલણ.

આ લોકો કોઈપણ જૂથમાં ભળી શકતા નથી કારણ કે તેમને પોતાની છાપ ખરડાવાનો ડર હોય છે. તેઓ જવાબદારી લેવા માંગતા નથી, માત્ર નૈતિક ચુકાદા આપવા માંગે છે. જ્યારે સંસ્થા કે સમુદાય સંકટમાં હોય ત્યારે સંપૂર્ણ વફાદારી વિનાનું આવું વલણ અંદરથી નુકસાન કરે છે. તેઓ મુશ્કેલ નિર્ણયોની ગંદકીમાં હાથ કાળા કરવા તૈયાર નથી હોતા, પણ સત્તા અને માન બંને જાળવી રાખવા માગે છે.

સુરતના કાપડ બજાર કે મહિધરપુરા હીરા બજારમાં આવા પાત્રો અવારનવાર દેખાય છે. જ્યારે આખા બજારમાં પેમેન્ટની કટોકટી આવે કે વેપારી મંડળ હડતાળ પાડે, ત્યારે ધીરુભાઈ જેવા જૂના વેપારી અલગ જ રહે. તેઓ ન તો યુનિયનની સભામાં ખુલીને બેસે, ન તો સામે પક્ષે વિરોધ કરે. ઓફિસમાં બેસીને બંને પક્ષોને સલાહો આપ્યા કરે કે ‘બધાએ સંયમ રાખવો જોઈએ.’ તેઓ પોતાને બજારના પંચ સમજે છે, પણ વાસ્તવમાં કોઈ જોખમ લેવાની તેમની દાનત હોતી નથી.

વાડ પર બેસી રહેનારા પંખીઓ ક્યારેય ખેતરનું રક્ષણ કરી શકતા નથી.