સહજતાથી પદ્ધતિ તરફ પ્રયાણ

મોટા ભાગના માણસો પોતાની કુદરતી આવડતના જોરે જીવે છે. આને 'એન્ટ્રપ્રિન્યોરિયલ' અથવા સહજ અભિગમ કહેવાય છે. તમે મહેનત કરો છો, ગજા પ્રમાણે દોડો છો અને એક ચોક્કસ ઊંચાઈએ પહોંચીને અટકી જાઓ છો. ત્યાં એક અદ્રશ્ય છત આવી જાય છે. ત્યાર પછી ગમે તેટલો પરસેવો પાડો, પરિણામ બદલાતું નથી. આ છત તોડવા માટે સહજતા છોડીને 'પર્પઝફુલ' એટલે કે વ્યવસ્થિત પદ્ધતિ અપનાવવી પડે છે. આ જ છે ઈ થી પી તરફનું પ્રયાણ.

આ વિચાર ગેરી કેલર અને જે પાપાસાને તેમના પુસ્તક 'ધ વન થિંગ'માં બહુ સચોટ રીતે મૂક્યો હતો. તેમનો તર્ક સીધો છે. સહજતા તમને શરૂઆતમાં વેગ આપે છે, પણ પછી તે જ તમારી મર્યાદા બની જાય છે. જ્યારે કુદરતી ક્ષમતા ખૂટી જાય, ત્યારે તમારે નવી ટેકનિક, નવા સાધનો અને કડક શિસ્ત લાવવી પડે છે. માત્ર ઉત્સાહથી કામ નથી ચાલતું, નવી ક્ષમતા ઘડવી પડે છે.

આપણે માનીએ છીએ કે મહેનત વધારવાથી પરિણામ આપોઆપ મોટું થઈ જશે. આ ભ્રમ છે. એક સુથાર પાસે જૂની કરવત હોય તો તે આખો દિવસ ઘસીને પણ બે જ પાટિયાં કાપી શકશે. વધુ કામ કરવાથી તે થાકી જશે, ક્રાંતિ નહીં થાય. તેને પાવર ટૂલ વાપરતાં શીખવું પડશે. પોતાની જૂની રીત સામે શરણાગતિ સ્વીકારીને નવી રીત શીખવાની તૈયારી એટલે જ પી મોડ.

ભારતીય રાજકારણમાં આ ફેરફાર બહુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. જૂના જમાનાના નેતાઓ માત્ર પોતાના લોકસંપર્ક, સભાઓ અને સહજ સૂઝબૂઝથી ચૂંટણી લડતા. એ ઈ મોડ હતો. તેમની તાકાત મર્યાદિત રહેતી. આજના સફળ રાજકીય પક્ષોએ આ આખી રમતને પી મોડમાં ફેરવી નાખી છે. હવે બૂથ લેવલનું માઇક્રો-મેનેજમેન્ટ થાય છે, ડેટા એનાલિટિક્સ વપરાય છે અને વ્યવસ્થિત પ્રચારતંત્ર ગોઠવાય છે. માત્ર નેતાના કરિશ્મા પર ભરોસો રાખવાને બદલે સંગઠન એક મશીનની જેમ પરિણામ ખેંચી લાવે છે.

પોતાની કાચી આવડત પર ઘમંડ કરવો સહેલો છે, પણ નવાં શિખરો સર કરવા માટે પોતાની જ જૂની રીતોનો ભોગ આપવો પડે છે.