અધીરાઈનું મુદ્રીકરણ

માનવીય સ્વભાવની સૌથી મોટી નબળાઈ છે રાહ જોવાની અણઆવડત. બજાર આ વાત બરાબર સમજે છે. તમે થોડી વાર થોભી શકતા નથી, અને કંપનીઓ તમારી આ જ ઉતાવળમાંથી કરોડો રૂપિયા કમાઈ લે છે. આ મોડેલનો સીધો નિયમ છે: ગ્રાહકના માર્ગમાં જાણીજોઈને અવરોધ કે સમયનો વિલંબ ઊભો કરો, અને પછી એ વિલંબથી બચવા માટે પૈસા માગો. ધીરજ મફત છે, પણ અધીરાઈનો ભાવ વસૂલવામાં આવે છે.

આ વિચાર મીડિયા અને ગેમિંગ ઉદ્યોગના વિશ્લેષણમાંથી આવ્યો છે. સંશોધક એલિઝાબેથ ઇવાન્સે આ ખ્યાલ આપ્યો અને પછી ડેવિડ આર્ડિટીએ તેમના ડિજિટલ સંસ્કૃતિ પરના પુસ્તકમાં આનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કર્યું. વિડીયો ગેમ્સમાં આગલું લેવલ રમવા માટે અડધો કલાક રાહ જોવી પડે, પણ જો તરત જ રમવું હોય તો પૈસા ચૂકવીને જીવન ખરીદી લો. મનોરંજન પ્લેટફોર્મ આખો સિઝન એકસાથે જોવા માટે કે જાહેરાતો હટાવવા માટે વધારાના પૈસા પડાવે છે. આ આખી વેપાર પદ્ધતિ તમારી રાહ ન જોવાની લાચારી પર ટકેલી છે.

આ પદ્ધતિ માત્ર સ્ક્રીન પૂરતી સીમિત નથી, નાણાકીય ક્ષેત્રમાં એણે ભયાનક સ્વરૂપ પકડ્યું છે. ધારો કે નવી પેઢીના એક પગારદાર યુવાન પાર્થને નવો મોંઘો ફોન લેવો છે. છ મહિના બચત કરીને રોકડેથી ખરીદવાની ધીરજ એનામાં નથી. બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓ આ જ ક્ષણની રાહ જોતી બેઠી હોય છે. તેઓ તરત જ નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈ, પ્રોસેસિંગ ફી અને તત્કાલ લોનની જાળ ફેંકે છે. તમે રાહ જોવાનો સમય બચાવ્યો, પણ બદલામાં તમારી આવકનો એક હિસ્સો કાયમ માટે ગિરવે મૂકી દીધો.

તમે જ્યારે પણ કોઈ સેવા માટે તાત્કાલિક સુવિધાના નામે વધારાના પૈસા ચૂકવો છો, ત્યારે તમે સમય નથી ખરીદતા, તમારો અસંયમ વેચો છો. તત્કાલ રેલવે ટિકિટથી લઈને ક્રેડિટ કાર્ડના ઇન્સ્ટન્ટ કેશ સુધી દરેક જગ્યાએ આ જ ગણિત કામ કરે છે. અર્થતંત્ર હવે તમારી જરૂરિયાતો કરતાં તમારી બેચેનીમાંથી વધુ નફો કમાઈ રહ્યું છે.

ધીરજ રાખો તો દુનિયા મફત છે, પણ અધીરા થાઓ એટલે તમારું ખિસ્સું બીજાની મિલકત બની જાય છે.