મિશન નેરેટિવ

કંપનીના રિસેપ્શન પર કાચની ફ્રેમમાં લટકાવેલું ‘મિશન સ્ટેટમેન્ટ’ કોઈ વાંચતું નથી. એ બે સ્તંભો વચ્ચે ઝૂલતા સફેદ કાગળ જેવું હોય છે—નિષ્પ્રાણ, ભારેખમ અને બોરિંગ. તેનાથી ઊલટું, ‘મિશન નેરેટિવ’ એ જીવતી વાર્તા છે. સ્થિર સૂત્રોને બદલે રોજબરોજના નિર્ણયોને એક વહેતી કથા સાથે જોડવાનો આ વિચાર છે. સંસ્થા માત્ર નફો કરવા કે નિયમો પાળવા નથી બેઠી, પણ એક ખાસ સફર પર નીકળી છે તેવો સતત અહેસાસ કરાવવો તે આ ફ્રેમવર્કનું મૂળ તત્ત્વ છે.

આ સંકલ્પના એરિક જે. મેકનલ્ટીએ વર્ષ ૨૦૧૫માં ‘સ્ટ્રેટેજી પ્લસ બિઝનેસ’ મેગેઝિનમાં પોતાના લેખ દ્વારા રજૂ કરી હતી. એમણે જોયું કે પરંપરાગત સૂત્રો કાગળ પર રહી જાય છે, પણ વાર્તાઓ માણસોના લોહીમાં દોડે છે. જ્યારે નીચે કામ કરતા નાનામાં નાના માણસના કામને કોઈ મોટી વાર્તાના હિસ્સા તરીકે રજૂ કરવામાં આવે, ત્યારે તે યાંત્રિક નોકર મટીને મિશનનો ખેલાડી બની જાય છે.

આનું મહત્ત્વ વ્યક્તિગત અને સંસ્થાકીય દિશા નક્કી કરવામાં છે. નિયમોની મોટી કિતાબો કટોકટીમાં કામ નથી આવતી. મુશ્કેલ ક્ષણે માણસ વાર્તા યાદ કરે છે. જો તમારા મનમાં સ્પષ્ટ કથા હોય કે આપણે ક્યાંથી આવ્યા છીએ, શું લડી રહ્યા છીએ અને ક્યાં પહોંચવું છે, તો રોજબરોજના મુશ્કેલ નિર્ણયો આપોઆપ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે. વાર્તા દિશા આપે છે, આંકડા માત્ર ગણતરી કરે છે.

અમેરિકા કે લંડન વસતા ગુજરાતી પરિવારો આનું સચોટ ઉદાહરણ છે. ધારો કે શિકાગોમાં મોટેલ ચલાવતા મહેન્દ્રભાઈ પોતાના દીકરાને એમ નથી કહેતા કે ‘આપણે ૧૫ કલાક નોકરી કરવાની છે.’ તેઓ એક કથા કહે છે: કેન્ડી સ્ટોરમાં રાતવાસો કરવાથી શરૂ કરીને ત્રીજી પેઢીએ મોટેલ એમ્પાયર ઊભું કરવાની સંઘર્ષગાથા. આ વાર્તા એમના દીકરા માટે એક અદૃશ્ય મિશન નેરેટિવ બની જાય છે. કાઉન્ટર પર મોડી રાતે ઊભા રહેવું એ તેને મજૂરી નથી લાગતી, પણ પારિવારિક ગૌરવના પ્રકરણમાં ઉમેરાતું નવું પાનું લાગે છે.

દિવાલ પર લટકાવેલા સૂત્રો માત્ર ધૂળ ખાય છે, માણસોને દોડાવવા માટે લોહી ઉકાળે એવી વાર્તા જોઈએ.