ડર ઘટાડવાનું જાદુઈ સૂત્ર

માનવીને ભવિષ્યની ચિંતા જેટલી હેરાન કરે છે, તેટલી વાસ્તવિકતા ક્યારેય નથી કરતી. આપણે કલ્પનાઓમાં અડધા મરી જઈએ છીએ. આ ગભરાટમાંથી બહાર નીકળવાનો એક સીધો ત્રણ પગલાંનો રસ્તો છે, જેને લેખક લુઇસ હાઉસે પોતાના પુસ્તક ધ ગ્રેટનેસ માઇન્ડસેટમાં મેજિક મિનિમાઇઝેશન ફોર્મ્યુલા કહ્યો છે. મૂળ વાત સરળ છે: ડર સામે આંખો મીંચવાને બદલે તેની સામે તાકીને ઊભા રહો.

આ સૂત્રનું પહેલું પગલું છે—સૌથી ખરાબ સ્થિતિનું પૃથક્કરણ. મનમાં વિચાર આવવા દો કે વધુમાં વધુ ખરાબ શું થઈ શકે? બીજું પગલું છે—તે ખરાબમાં ખરાબ પરિણામને માનસિક રીતે સ્વીકારી લેવું. એક વાર પરાજય કે નુકસાન સ્વીકારી લો એટલે અજ્ઞાતનો ભય આપોઆપ ઓગળી જાય છે. ત્રીજું અને છેલ્લું પગલું છે—તે નુકસાનને ઘટાડવાના અથવા તેનાથી બચવાના નક્કર ઉપાયો વિચારવા.

આ કોઈ નવું રોકેટ સાયન્સ નથી. પ્રાચીન સ્ટોઇક ફિલોસોફી પણ આ જ વાત જુદી રીતે કહેતી હતી. પણ આજના સમયમાં માણસ પોતાના પૂર્વગ્રહો અને અસલામતીમાં એટલો ગૂંચવાયેલો છે કે તેને વ્યવહારુ ફોર્મ્યુલા જોઈએ છે. જ્યારે તમે સૌથી ખરાબ શક્યતાને કાગળ પર લખી નાખો છો, ત્યારે મગજ પેનિક મોડમાંથી બહાર આવીને પ્લાનિંગ મોડમાં આવી જાય છે. ડર સંકોચાઈ જાય છે અને વાસ્તવિકતા સામે આવે છે.

દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે ગાંધીનગરમાં બેસીને સરકારી ભરતી કે યુપીએસસીની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓને જુઓ. વર્ષો સુધી પુસ્તકો વચ્ચે બેસીને તેઓ એક જ ડરમાં જીવે છે: જો પાસ નહીં થાઉં તો સમાજ શું કહેશે? આ ડર તેમની ક્ષમતા ખતમ કરી નાખે છે. આ સૂત્ર અહીં કામ આવે. ધારો કે છેલ્લો પ્રયાસ પણ નિષ્ફળ ગયો. દુનિયા ખતમ નથી થવાની. આ વાસ્તવિકતા મનથી સ્વીકારી લો. પછી વિચારો કે જો પરિણામ નકારાત્મક આવ્યું તો પ્લાન-બી શું છે? કોઈ પ્રાઇવેટ નોકરી, નાનો ધંધો કે નવો કોર્સ? આટલું નક્કી થતાં જ અભ્યાસનો બોજ અડધો થઈ જાય છે.

ડર ત્યારે જ મોટો દેખાય છે જ્યારે તમે તેની સામે જોવાની હિંમત નથી કરતા; સૌથી ખરાબને સ્વીકારી લો એટલે બાકી બધું બોનસ છે.