પરિણામોનો ગઠ્ઠો

જિંદગી ગણિતના સીધા સરવાળા જેવી નથી ચાલતી. આપણે માનીએ છીએ કે રોજેરોજ થોડું કામ કરીશું એટલે રોજ થોડો બદલો મળશે. આ એક ભ્રમ છે. વાસ્તવિક દુનિયામાં પરિણામો ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિથી નથી આવતા, પણ વાદળ ફાટવાની જેમ ત્રાટકે છે. આ વિચાર વ્યવસાય અને અર્થશાસ્ત્રના આધુનિક ચિંતનમાંથી આવ્યો છે, જોકે આ ચોક્કસ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો તે નોંધાયેલું નથી. આ વિચાર કહે છે કે પ્રયાસો ભલે સળંગ ચાલતા હોય, પરંતુ પરિણામો હંમેશાં ગઠ્ઠામાં કે જથ્થાબંધ આવે છે.

આપણે પરિણામોને સમાન અંતરે વહેંચાયેલા જોવા ટેવાયેલા છીએ. નોકરીમાં દર મહિને પહેલી તારીખે પગાર જમા થાય છે, એટલે આપણું મગજ વિચારે છે કે સફળતા પણ હપ્તે હપ્તે મળશે. વાસ્તવિકતા જુદી છે. મહિનાઓ સુધી કોઈ હિલચાલ દેખાતી નથી. કશું બનતું નથી એવું લાગે ત્યારે જ અચાનક બધું એકસાથે બની જાય છે. જે લોકો પ્રક્રિયામાં રોજિંદી પ્રગતિ માપવા બેસે છે, તેઓ અધવચ્ચે હતાશ થઈને મેદાન છોડી દે છે. ગઠ્ઠો પકડવા માટે ખાલી હાથ રાખવાની ધીરજ હોવી જોઈએ.

આ સ્થિતિ સમજવી હોય તો કોઈ સનદી અધિકારીની કે સરકારી કચેરીની ફાઈલ જોઈ લો. ધારો કે નવી રોડ યોજના માટે જમીન સંપાદન કરવાની છે. બે વર્ષ સુધી કલેક્ટર કચેરીમાં માત્ર કાગળો આ ટેબલથી પેલા ટેબલે ફર્યા કરે. રોજ સાંજે પરિણામ શૂન્ય દેખાય. અરજદારો ગાળો ભાંડે કે બાબુઓ ઊંઘે છે. પણ અંદરખાને મંજૂરીઓ ભેગી થતી હોય. પછી અચાનક એક સવારે મંત્રીની સહી થાય, નોટિફિકેશન બહાર પડે અને બે અઠવાડિયામાં કરોડો રૂપિયાનું કામ સપાટાભેર પૂરું થઈ જાય. બે વર્ષનો સન્નાટો અને પંદર દિવસનો ધડાકો.

જે માણસ પ્રત્યેક કલાકના હિસાબે વળતર માગે છે, તેણે મજૂરી જ કરવી પડે. મોટું સર્જન, મોટી સંપત્તિ કે મોટો પ્રભાવ ક્યારેય સરખા ભાગે વહેંચાઈને નથી આવતા. તમે વર્ષો સુધી પાયો ખોદો છો ત્યારે ધૂળ સિવાય કશું મળતું નથી. ઈમારત ઊભી થાય ત્યારે જ આખી દુનિયાને દેખાય છે. શાંતિના દિવસોમાં હાર માની લેવી એ સૌથી મોટી ભૂલ છે, કારણ કે પરિણામ જ્યારે આવશે ત્યારે એકસાથે આખો પટારો લઈને આવશે.

સિદ્ધિ કોઈ કરિયાણાની દુકાન નથી કે રોજ પાશેર માપીને આપે; એ તો આખો કોથળો એકસાથે માથે પછાડે છે.