લવમાર્ક્સ

બ્રાન્ડ અને લવમાર્ક વચ્ચેનો ફરક સમજવો સહેલો છે. બ્રાન્ડ આદર મેળવે છે, પણ લવમાર્ક અંધ પ્રેમ મેળવે છે. બ્રાન્ડની ખરીદી મગજથી થાય છે, જ્યારે લવમાર્ક તર્કની પેલે પાર જતી વફાદારી ઊભી કરે છે. સાદી પ્રોડક્ટ માત્ર ઉપયોગિતા આપે છે. સારી બ્રાન્ડ ગુણવત્તાનો ભરોસો આપે છે. પણ લવમાર્ક એક રહસ્ય, અંગત આત્મીયતા અને ઉત્કટ લાગણી સર્જે છે. ગ્રાહક એને છોડી શકતો નથી, કારણ કે ત્યાં ગણતરી મરી જાય છે.

આ વિચાર જાહેરખબર જગતની જાણીતી એજન્સી 'સાચી એન્ડ સાચી'ના સીઈઓ કેવિન રોબર્ટ્સે પોતાની ૨૦૦૪ની ચોપડીમાં રજૂ કર્યો હતો. એમનું કહેવું હતું કે જૂની બ્રાન્ડ્સ હવે થાકી ગઈ છે, તેમાં નવો પ્રાણ ફૂંકવો હોય તો પ્રેમ જોઈએ. રોબર્ટ્સના મતે લવમાર્કના ત્રણ સ્તંભ છે: મિસ્ટ્રી એટલે કે ભવ્ય વાર્તાઓ અને પ્રેરણા, સેન્સુઆલિટી એટલે કે ઇન્દ્રિયોને સ્પર્શતો અનુભવ, અને ઇન્ટિમસી એટલે કે ગાઢ આત્મીયતા. જ્યાં આદર અને પ્રેમ બંને સર્વોચ્ચ શિખરે મળે, ત્યાં લવમાર્ક બને છે.

બજારમાં અસંખ્ય ચીજો ટેક્નિકલ રીતે ચડિયાતી હોય છે, છતાં વેચાતી નથી. કારણ સ્પષ્ટ છે: માણસ લોજિકલ પ્રાણી નથી, ઇમોશનલ પ્રાણી છે. જ્યારે કોઈ વસ્તુ કે વ્યક્તિ લવમાર્ક બને છે, ત્યારે એની નાની-મોટી ખામીઓ પણ લોકો માફ કરી દે છે. તમે એના પક્ષમાં વગર પૈસે દલીલો કરો છો, લડી પડો છો. સામાન્ય બ્રાન્ડ બદલી શકાય છે, લવમાર્કનું કોઈ રિપ્લેસમેન્ટ હોતું નથી.

આપણે ત્યાં ઓલિમ્પિક કે કુસ્તીની દુનિયા જુઓ. હરિયાણાના અખાડા કે કોલ્હાપુરની લાલ માટી માત્ર રમત નથી, આખો સંપ્રદાય છે. નીરજ ચોપરા જ્યારે ભાલો ફેંકે છે, ત્યારે તે ફક્ત એથ્લેટિક્સ ફેડરેશનનો કર્મચારી નથી રહેતો. દેશ માટે તે એક જીવતોજાગતો લવમાર્ક બની જાય છે. ભાલો ક્યાં પડ્યો તેના મીટર કે સેન્ટિમીટર કરતાં, લોકો એની સાદગી, એની આંખોની એકાગ્રતા અને એના અંદાજ પર ફિદા છે. એ હારી જાય તો પણ લોકો એના પર ગુસ્સે નથી થતા, એની સાથે રડે છે.

જે બ્રાન્ડ તર્કથી સાબિત થવી પડે તે કાચી છે; ખરી બ્રાન્ડ તો દલીલ વગર પૂજાય છે.