લોબ્સ્ટર સ્કોરબોર્ડ

સમુદ્રના તળિયે વસતા લોબ્સ્ટર એટલે કે ઝીંગા જેવા જીવો અંદરોઅંદર લડે છે. એક જીતે છે, બીજો હારે છે. જીતનાર લોબ્સ્ટરની નર્વસ સિસ્ટમમાં સેરોટોનિન વધે છે. તેની છાતી ફૂલે છે, તે આક્રમક બને છે. હારનાર સંકોચાઈ જાય છે, ખૂણામાં ભરાઈ રહે છે. આ પ્રાણીઓના મગજમાં એક અદ્રશ્ય સ્કોરબોર્ડ ચાલે છે. તે નક્કી કરે છે કે તમે પંક્તિમાં ક્યાં ઊભા છો. માણસનું મગજ પણ આ પ્રાચીન સિસ્ટમથી મુક્ત નથી. આપણી અંદર પણ આવું જ એક સ્કોરબોર્ડ ચોવીસે કલાક અપડેટ થતું રહે છે.

કેનેડિયન મનોવૈજ્ઞાનિક જોર્ડન પીટરસને પોતાના પુસ્તક 'ટ્વેલ્વ રૂલ્સ ફોર લાઈફ'માં લોબ્સ્ટરની આ હાયરાર્કીનું વિશ્લેષણ કર્યું છે. પ્રાણીજગતમાં દરજ્જો માત્ર માનસિક વહેમ નથી, ન્યુરોકેમિકલ વાસ્તવિકતા છે. જ્યારે સમાજ તમને વિજેતા ગણે છે, ત્યારે તમારું શરીર સીધું ટટ્ટાર થાય છે. જ્યારે સ્કોરબોર્ડ પર તમારા પોઈન્ટ ઘટે છે, ત્યારે આત્મવિશ્વાસ તળિયે બેસી જાય છે. સમસ્યા એ છે કે માણસો પોતાનું સ્કોરબોર્ડ બીજાની આંખોના આધારે વાંચવા લાગે છે.

આ રમતમાં સૌથી મોટો ભોગ તમારો અહંકાર બને છે. જ્યારે તમે સફળ થાવ છો, ત્યારે લોબ્સ્ટર સ્કોરબોર્ડ તમને ભ્રમ આપે છે કે તમે સર્વશક્તિમાન છો. આ ખોટો ઘમંડ તમને વધુ પડતું જોખમ લેવા પ્રેરે છે. ઊલટું, એક હાર પછી તમે પોતાને કાયમ માટે નકામા માની બેસો છો. આ સ્કોરબોર્ડ પ્રકૃતિએ સર્વાઇવલ માટે બનાવ્યું હતું, પણ આધુનિક સ્પર્ધામાં તે માણસને માનસિક રીતે લકવાગ્રસ્ત કરી નાખે છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર આ તમાશો રોજ જોવા મળે છે. સુરતના એક કાપડના વેપારી ધીરુભાઈએ કોરોના પછી શેરબજારમાં ઝંપલાવ્યું. છ મહિનામાં ત્રણ મલ્ટીબેગર સ્ટોક્સ પકડાઈ ગયા. પોર્ટફોલિયોમાં ૭૦ ટકા નફો દેખાયો. ધીરુભાઈનું આંતરિક લોબ્સ્ટર સ્કોરબોર્ડ આસમાને પહોંચી ગયું. તેમણે માની લીધું કે પોતે વોરેન બફેથી કમ નથી. ચારેય મિત્રો સામે છાતી કાઢીને સલાહો આપવા માંડી. પછી એક સામાન્ય કરેક્શન આવ્યું. લોભમાં લીધેલા ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સના સોદા ઊંધા પડ્યા. નફો તો ગયો, મૂળ મૂડી પણ અડધી થઈ ગઈ. જે માણસ ગઈકાલે શેરબજારના રાજા જેવો વટ મારતો હતો, તે આજે બ્રોકરનો ફોન ઉપાડતાં પણ ડરે છે. ધીરુભાઈ ભૂલી ગયા હતા કે બજાર તેજીમાં હતું, એમની બુદ્ધિ તેજ નહોતી.

જે માણસ બીજાના તાળીઓના આધારે પોતાનું સ્કોરબોર્ડ ચલાવે છે, બજાર તેને એક જ દિવસમાં નગ્ન કરી નાખે છે.