સપાટીનો નિયમ

પાણી ગમે ત્યાંથી વહે, આખરે પોતાની સપાટી શોધી લે છે. આ પ્રકૃતિનો ભૌતિક નિયમ છે. માણસની મહત્ત્વાકાંક્ષા, ધનદોલત અને અહંકાર પણ આ જ રીતે વર્તે છે. વ્યવસાયિક જગતમાં અને વ્યક્તિગત જીવનમાં આને સપાટીનો નિયમ કહી શકાય. તમે ગમે તેટલા ઊંચા કુદકા મારો, તમારી આંતરિક ક્ષમતા અને વાસ્તવિકતા જે સ્તરની હશે, જીવન થોડા સમયમાં બરાબર એ જ સ્તરે આવીને અટકી જશે. ઊંચાઈ કાયમી નથી હોતી, સંતુલન કાયમી હોય છે.

આ શબ્દ કોણે પહેલી વાર વાપર્યો કે કયા પુસ્તકમાંથી આવ્યો તે ચોક્કસ જાણી શકાયું નથી. પણ વિચાર સદીઓ જૂનો છે. કોઈપણ તંત્રમાં અચાનક આવેલો ઉછાળો લાંબો સમય ટકતો નથી. સિસ્ટમ હંમેશાં પોતાની કુદરતી સપાટી તરફ પાછી ફરે છે. બહારના સંજોગો તમને કૃત્રિમ રીતે ઊંચકી શકે, પણ તમારું મૂળ વજન તમને તમારા સાચા સ્તરે પાછા ખેંચી લાવે છે.

આ સમજવું કેમ જરૂરી છે? કારણ કે માણસ ઘણીવાર સામાજિક દેખાડામાં પોતાની ખરી ક્ષમતા ભૂલી જાય છે. અચાનક પૈસા કે હોદ્દો મળવાથી મૂળભૂત આદતો બદલાતી નથી. જે માણસ અંદરથી નાનો છે, તેને ગમે તેટલા મોટા સિંહાસન પર બેસાડો, તે સિંહાસનને પોતાના સ્તરે નીચે લઈ આવશે. કાયમી પ્રગતિ એ છે જે તમારી મૂળ સપાટીને ધીમે ધીમે ઊંચી લાવે, નહિ કે બહારના દબાણથી ઊભો કરેલો પરપોટો.

આપણા એનઆરઆઈ સમાજમાં આ દ્રશ્ય અવારનવાર દેખાય છે. ધારો કે નવીનભાઈ લંડન કે ન્યૂ જર્સી જાય છે. શરૂઆતના પાંચ વર્ષમાં મોટો બંગલો, બે વૈભવી ગાડીઓ અને મોંઘા શોખ શરૂ થઈ જાય. વતનમાં આવીને દોસ્તો સામે વટ પડે. પણ આ બધું બેંકની લોન અને ભારે હપ્તાના ટેકે ઊભું કરેલું સ્તર હોય છે. થોડા વર્ષો પછી જ્યારે વ્યાજદર વધે કે નોકરીમાં સામાન્ય આંચકો આવે, ત્યારે બધો દમામ ઓગળી જાય છે. મૂળ બચત, વ્યવહારજ્ઞાન અને ખરી કમાણી જે સ્તરની હતી, જીવન બરાબર ત્યાં જ આવીને ઊભું રહી જાય છે.

ઉછીની પાંખોથી ઉંચે ઊડી શકાય, પણ માળો તો તમારી ખરી હેસિયતની ડાળી પર જ બંધાય છે.