લર્નિંગ ઝોન

મોટા ભાગના માણસો આખી જિંદગી એક જ ભ્રમમાં જીવી નાખે છે: 'હું રોજ કામ કરું છું, એટલે હું રોજ બહેતર બની રહ્યો છું.' આ જૂઠ છે. અનુભવ અને આવડત વચ્ચે સીધો સંબંધ નથી. તમે દસ વર્ષ સુધી એક જ ભૂલનું પુનરાવર્તન કરો, તો એ દસ વર્ષનો અનુભવ નથી કહેવાતો, એક વર્ષની અણઘડતાનું દસ વાર કરેલું ઝેરોક્સ કહેવાય છે. એડ્યુઆર્ડો બ્રિસેનોએ શીખવાની પ્રક્રિયાને બે ભાગમાં વહેંચી આપી: પરફોર્મન્સ ઝોન અને લર્નિંગ ઝોન. પરફોર્મન્સ ઝોનમાં તમારી અપેક્ષા ભૂલ વિનાનું શ્રેષ્ઠ કામ કરવાની હોય છે. લર્નિંગ ઝોન એ અખાડો છે જ્યાં તમે જાણીજોઈને તમારી નબળાઈઓ સાથે ભિડાઈને પ્રયોગો કરો છો.

સમસ્યા એ છે કે આપણી આખી વ્યવસ્થા આપણને ચોવીસે કલાક પરફોર્મન્સ ઝોનમાં રાખવા માગે છે. ઓફિસમાં બોસને પરિણામ જોઈએ છે, શાળામાં માસ્તરને ટકા જોઈએ છે. પરિણામે માણસ એવી જ પ્રવૃત્તિઓ કરે છે જે તેને પહેલેથી આવડે છે. જે આવડતું નથી તેને અડવાનું તે ટાળે છે, જેથી કોઈ નબળા ન પાડી દે. પણ સતત પરફોર્મ કરવાથી સ્થિરતા આવે છે, સુધારો નહીં. વિકાસ ત્યારે જ થાય જ્યારે તમે એવા ચોકઠામાં પગો મૂકો જ્યાં ભૂલ થવાનું જોખમ સો ટકા હોય.

આ વાત સમજવી હોય તો ભારતીય ક્રિકેટના નેટ્સમાં નજર નાખવી પડે. મેદાન પર સ્ટેડિયમની ભીડ સામે વિરાટ કોહલી બેટિંગ કરે છે ત્યારે તે પરફોર્મન્સ ઝોનમાં હોય છે. ત્યાં આઉટ થવાની છૂટ નથી, કારણ કે સ્કોરબોર્ડ ચાલુ છે. પણ સવારે નેટ પ્રેક્ટિસમાં તે લર્નિંગ ઝોનમાં હોય છે. ત્યાં તે ચોક્કસ આઉટસ્વિંગર બોલ રમવાની જીદ પકડે છે. ત્યાં તે દસ વાર બીટ થશે, બે વાર બોલ્ડ પણ થશે. નેટ્સમાં એ અણઆવડત સ્વીકારે છે જેથી મેદાનમાં વિકેટ બચાવી શકાય. જે ખેલાડી નેટ્સમાં પણ માત્ર સિક્સરો મારીને તાળીઓ મેળવવાની લાલચ રાખે, એની કારકિર્દી લાંબી ચાલતી નથી.

તમારી રોજિંદી જિંદગીમાં લર્નિંગ ઝોન કેટલો છે? જો તમે આખો દિવસ માત્ર ગ્રાહકો સંભાળવામાં કે ફાઈલો પતાવવામાં કાઢી નાખો છો, તો તમે કુવા તરફ દોડતા બળદ છો. એક્સપર્ટ બનવા માટે પોતાની અપૂર્ણતાઓ સાથે એકાંતમાં લડવું પડે છે. પોતાની ક્ષમતાના કિનારે પહોંચીને જે માણસ થાકવા અને પછડાવા તૈયાર થાય છે, એ જ છેવટે મેદાન જીતે છે.

જે માણસ ખાનગીમાં ભૂલ કરવાનો અધિકાર જાળવી રાખતો નથી, તે જાહેર મંચ પર એક દિવસ મોટો તમાશો બનીને જ રહે છે.