ઝડપી વળતરનો નિયમ

માનવજાતનો સૌથી મોટો ભ્રમ એ છે કે ભવિષ્ય ભૂતકાળની ઝડપે જ બદલાશે. આપણું મગજ સીધી રેખામાં વિચારે છે. એક ડગલું, બે ડગલાં, ત્રણ ડગલાં. પણ કુદરત અને ટેકનોલોજી ઘાતાંકીય રીતે દોડે છે. એક, બે, ચાર, આઠ, સોળ. રે કુર્ઝવેઇલ નામના અમેરિકન ભવિષ્યવેત્તાએ આ સિદ્ધાંત દુનિયા સામે મૂક્યો. એમનો દાવો સાદો હતો. ઉત્ક્રાંતિ અને ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ પોતાની જૂની સિદ્ધિઓને જ નવું ઇંધણ બનાવે છે. પરિણામે, આવતી કાલની સદીમાં વીતેલી સદી જેટલો નહીં, પણ વીસ હજાર વર્ષ જેટલો બદલાવ જોવા મળશે.

આ કોઈ કાલ્પનિક વિજ્ઞાનકથા નથી. પથ્થરના ઓજાર બનાવતાં માણસને લાખો વર્ષ લાગ્યા. પૈડું શોધાયા પછી વરાળયંત્ર સુધી પહોંચતાં હજારો વર્ષ વીત્યા. પણ છેલ્લા સો વર્ષમાં આપણે અણુ ઊર્જા, કમ્પ્યુટર અને ઇન્ટરનેટ ત્રણેય સર કરી લીધાં. જેટલી વધુ ટેકનોલોજી સર્જાય છે, તેટલી જ તે નવી ટેકનોલોજીને જન્મ આપવાની ગતિ વધારે છે. જૂના સંશોધનો નવા સંશોધનોનો પાયો બનીને સમય બચાવે છે. આ ચક્ર ક્યારેય ધીમું પડતું નથી, એ માત્ર ગતિ પકડે છે.

આ વાત ન સમજનારા હંમેશાં પાછળ રહી જાય છે. સરકારો નિયમો બનાવવામાં વર્ષો બગાડે છે, પણ સાયબર જગત એક રાતમાં બદલાઈ જાય છે. વેપારીઓ વિચારે છે કે એમની પેઢી જેમ ચાલતી હતી તેમ જ ચાલશે, પણ કોઈ એક નવું અલ્ગોરિધમ આખો ઉદ્યોગ સાફ કરી નાખે છે. આ નિયમ ચેતવણી આપે છે કે ભવિષ્ય ધીમે ધીમે નથી આવતું. એ અચાનક દરવાજો તોડીને અંદર ઘૂસી જાય છે.

સૌરાષ્ટ્રના કોઈ ગામની સહકારી ડેરી કે એપીએમસીનો દાખલો લો. પચાસ વર્ષ સુધી દૂધના કેન લાવીને માણસો હાથેથી ફેટ માપતા અને ચોપડામાં હિસાબ લખાતો. અચાનક દસ વર્ષમાં દૂધ ચકાસવાનું ડિજિટલ મશીન આવ્યું, પછી સીધા ખેડૂતના ખાતામાં પૈસા જમા થવા લાગ્યા. આજે એ જ ખેડૂત પોતાના સ્માર્ટફોન પર જમીનની ભેજ માપીને સેન્સરથી પાણી છોડે છે અને ડ્રોનથી દવાનો છંટકાવ કરે છે. જે ગામડામાં ટેલિફોન આવતાં પાંચ દાયકા લાગ્યા હતા, ત્યાં પાંચ વર્ષમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ઘૂસી ગયું. આ જ ગતિનો વિસ્ફોટ છે.

જે પરિવર્તનને તમે આવતા દાયકાનું માનો છો, એ કદાચ આવતી કાલે સવારે જ તમારા ટેબલ પર આવીને બેસી જશે.