મોડા પડવાનો ફાયદો

પહેલા પહોંચનાર હંમેશાં જીતે છે એવો એક જૂનો વહેમ છે. બિઝનેસ અને જીવનમાં લોકો માને છે કે જે પહેલો કૂદકો મારે એ જ બાજી મારે. પણ મગજનો એક બીજો નિયમ છે જેને લેટ-મુવર હ્યુરિસ્ટિક કહી શકાય. આ શબ્દ કોઈ એક ચોક્કસ લેખકે ક્યારે ઘડ્યો તેની ચોક્કસ નોંધ મળતી નથી. પણ વિચાર વ્યવહારુ છે. આ નિયમ કહે છે કે જે વ્યક્તિ બીજા નંબરે મેદાનમાં ઉતરે છે, તે પહેલા માણસની ભૂલો મફતમાં જોઈ લે છે. તેને રસ્તો બનાવવાની મજૂરી નથી કરવી પડતી, બનેલા રસ્તા પર ખાડા ક્યાં છે તે અગાઉથી ખબર પડી જાય છે.

આપણે ઉતાવળિયા સાહસિકોને પૂજીએ છીએ. પણ ઇતિહાસ સાબિત કરે છે કે પાયોનિયર ઘણીવાર શહીદ થઈ જાય છે અને પાછળથી આવનાર મલાઈ ખાઈ જાય છે. પહેલો માણસ બજાર બનાવે છે, ખર્ચ કરે છે, ગ્રાહકને કેળવે છે અને અડધે રસ્તે થાકી જાય છે. પાછળથી આવનાર ચતુર ખેલાડી ફક્ત એટલું જ જુએ છે કે અસલ ભૂલ ક્યાં થઈ. આ કોઈ આળસ નથી, વ્યૂહાત્મક ધીરજ છે.

આ વાત સમજવી હોય તો આપણા દેશનું ક્રિકેટ જોઈ લો. ટ્વેન્ટી-ટ્વેન્ટી મેચમાં ચેઝ કરતી ટીમ પાસે હંમેશાં આ માનસિક સરસાઈ હોય છે. પહેલા બેટિંગ કરનારી ટીમને પિચનો મિજાજ ખબર નથી હોતી. બોલ કેટલો ટર્ન થશે કે કેટલો બાઉન્સ થશે તે અંદાજ લગાવતાં જ તેમના બે-ત્રણ મુખ્ય બેટ્સમેન આઉટ થઈ જાય છે. પણ બીજી ઇનિંગ્સમાં ઉતરનારી ટીમને બરાબર ખબર હોય છે કે કયા બોલરને ક્યારે ટાર્ગેટ કરવો. રનરેટનો ટાર્ગેટ સામે હોય ત્યારે મગજ ખોટા પ્રયોગો કરવાનું બંધ કરી દે છે.

શેરબજાર હોય, નવો ધંધો હોય કે રોજિંદી ઓફિસ પોલિટિક્સ. જે માણસ પહેલું પાનું લખવા ઉતાવળો નથી થતો, પણ સામેવાળાની બધી ચાલ પૂરી થવાની શાંતિથી રાહ જુએ છે, તે છેલ્લે હસે છે. મોડા પડવું એ ગુનો નથી, જો તમારી નજર પહેલા દોડનારાના પગલાં પર બરાબર મંડાયેલી હોય.

પહેલા દોડનાર ઘણીવાર માત્ર ખાડા માપવા માટે વપરાય છે, ટ્રોફી તો પાછળથી સંભાળીને ચાલનાર જ ઊંચકે છે.