મુખ્ય ગાદીનો નિયમ

કોઈ પણ સંસ્થા કે વ્યવસાયમાં દરેક ખુરશી સરખી હોતી નથી. કેટલાક હોદ્દા એવા હોય છે જ્યાં બેઠેલી વ્યક્તિ સહેજ પણ નબળી પડે તો આખો પાયો હચમચી જાય. આ નિર્ણાયક સ્થાનોને 'કી સીટ' કહેવામાં આવે છે. જિમ કોલિન્સ જેવા મેનેજમેન્ટ ચિંતકોએ આ વિચારને ધાર આપી છે. સાદો નિયમ છે: બધી જગ્યાઓ ભરવાની ઉતાવળ ન કરો, પણ જે ખુરશી પર આખી પેઢીનું ભવિષ્ય ટકેલું છે ત્યાં માત્ર અસાધારણ યોગ્યતા ધરાવતો માણસ જ બેસવો જોઈએ.

મોટા ભાગના માલિકો સરેરાશ માણસોથી ઓફિસ ભરી દે છે. તેઓ માને છે કે બધાં કામ સરખાં છે. આ ભ્રમ છે. વહાણના રસોઈયા કરતાં સુકાનીની જગ્યા વધુ મહત્વની હોય છે. રસોઈ બગડે તો એક ટંક ભૂખ્યા રહેવું પડે, પણ સુકાની ઊંઘી જાય તો વહાણ ડૂબી જાય. સંસ્થામાં દસ માણસો હોય કે દસ હજાર, નિર્ણાયક સત્તા અને વ્યૂહરચનાવાળી બે કે ત્રણ બેઠકો જ નફો કે નુકસાન નક્કી કરે છે.

સુરતની કાપડ માર્કેટની એક જૂની પેઢી જુઓ. ત્યાં દલાલો ફરે છે, હિસાબનીશો ખાતાવહી લખે છે અને માલ ઉંચકનારા મજૂરો છે. પણ ગાદી પર બેઠેલા કાંતિભાઈ પાસે એક માણસ એવો છે જે નક્કી કરે છે કે કયા વેપારીને ઉધાર માલ આપવો અને કયા ઘરાક પાસેથી રોકડા માગવા. એ ઉઘરાણી અને શાખનો કંટ્રોલ રાખતી ખુરશી પેઢીની 'કી સીટ' છે. ત્યાં જો કાંતિભાઈ પોતાના બિનઅનુભવી ભાણેજને બેસાડી દે, તો પેઢી ત્રણ મહિનામાં સાફ થઈ જાય.

ખોટી વ્યક્તિને મહત્વની ગાદી સોંપવી એ ધીમી આત્મહત્યા છે. સંબંધો સાચવવા માટે કે કોઈને ખુશ કરવા માટે આવી બેઠકોની લહાણી ન કરાય. જ્યાં પરિણામોની સીધી અસર તિજોરી પર થતી હોય, ત્યાં માત્ર ક્ષમતા ચાલે, ભલામણ નહીં. શાણા વેપારીઓ આ જાણે છે. તેઓ સામાન્ય કામ માટે ભલે કોઈને પણ રાખે, પણ કી સીટ પર માણસ પસંદ કરતી વખતે જરાય બાંધછોડ કરતા નથી.

જે ખુરશી પર આખી દુકાનની આબરૂ ટકેલી હોય, ત્યાં લાગણી નહીં પણ લાયકાત જ બેસવી જોઈએ.