જોબ ક્રાફ્ટિંગ

કંપની તમને જે જોબ ડિસ્ક્રિપ્શન પકડાવી દે છે, તે એક ચોકઠું છે. નબળો માણસ એ ચોકઠામાં પુરાઈને આખી જિંદગી કચવાટ કર્યા કરે છે. હોંશિયાર માણસ એ ચોકઠાને તોડ્યા વગર અંદરથી પોતાની રીતે ઢાળી લે છે. આ પ્રક્રિયાને જોબ ક્રાફ્ટિંગ કહેવાય છે. કંપની સાથે કોઈ લાંબી દલીલ કર્યા વગર કે બોસ પાસે પગાર વધારાની ભીખ માગ્યા વગર, કર્મચારી પોતાના કામની સીમાઓ જાતે બદલે છે. તે નક્કી કરે છે કે કયા કામમાં ઊંડા ઉતરવું, કોની સાથે સંબંધો બાંધવા અને પોતાના કામને મગજમાં કયો અર્થ આપવો.

આ વિચાર વર્ષ ૨૦૦૧માં બે અમેરિકન પ્રોફેસરો એમી રેઝનીવસ્કી અને જેન ડટને રજૂ કર્યો હતો. એમણે હોસ્પિટલના સફાઈ કામદારો પર અભ્યાસ કર્યો હતો. કેટલાક સફાઈ કામદારો પોતાને માત્ર કચરો સાફ કરનાર માનતા હતા, જ્યારે કેટલાક દર્દીઓ સાથે વાતો કરતા અને પોતાને હીલિંગ પ્રક્રિયાનો ભાગ ગણતા હતા. પદ એ જ હતું, પગાર એ જ હતો, પણ કામનો અર્થ બદલાઈ ગયો હતો. મેનેજમેન્ટ હંમેશાં ઉપરથી નિયમો થોપે છે, પણ સંતોષ હંમેશાં નીચેથી, માણસની પોતાની પહેલથી જન્મે છે.

આ વાતનું મહત્વ રોજિંદા કોર્પોરેટ કંટાળા સામે લડવામાં છે. જો તમે માત્ર એચઆરના કાગળ મુજબ કામ કરશો, તો બે વર્ષમાં તમારું મગજ બહેર મારી જશે. નોકરી બદલવી એ દર વખતે ઉપાય નથી હોતો, કારણ કે નવી કંપનીમાં પણ છ મહિના પછી એ જ માથાકૂટ સામે આવવાની છે. જોબ ક્રાફ્ટિંગ ત્રણ રીતે થાય છે: કામના ટાસ્કમાં ફેરફાર કરીને, ઓફિસના લોકો સાથેના વ્યવહારને નવું રૂપ આપીને, અથવા કામ પ્રત્યેનો આખો નજરિયો બદલીને.

બેંગલુરુની એક ફિનટેક સ્ટાર્ટઅપમાં બેઠેલા રોનકનો દાખલો લો. એનું ઓફિશિયલ કામ ગ્રાહકોની ફરિયાદોના ઈમેઈલ ઉકેલવાનું છે. અત્યંત કંટાળાજનક અને યાંત્રિક નોકરી. પણ રોનકે ધીમે ધીમે સોફ્ટવેર ટીમ સાથે સંબંધ બાંધ્યા. ગ્રાહકો ક્યાં અટવાય છે તેનો ડેટા એ જાતે એક્સેલમાં તૈયાર કરીને પ્રોડક્ટ ટીમને આપવા લાગ્યો. બોસે એને આ કામ સોંપ્યું નહોતું. પણ આ વધારાના રસને કારણે રોનક હવે માત્ર ફરિયાદ નિવારણ ક્લાર્ક નથી રહ્યો, કંપનીના પ્રોડક્ટ સુધારાનું મહત્વનું એન્જિન બની ગયો છે.

નોકરી કંપની આપે છે, પણ એમાંથી કારકિર્દી બનાવવાનું કામ જાતે જ ઘડવું પડે છે.