બરણી પદ્ધતિ

પૈસા કમાવા સહેલા છે, પૈસાને તેની ઔકાતમાં રાખવા અઘરા છે. હાથમાં રૂપિયો આવે એટલે મગજ સ્વતંત્રતા અનુભવે છે, પણ એ જ છૂટછાટ ખિસ્સા ખાલી કરી નાખે છે. 'જાર મેથડ' એટલે કે બરણી પદ્ધતિ આ ભ્રમ પર સીધો હથોડો મારે છે. સિદ્ધાંત સાદો છે: આવક થાય કે તરત જ તેને અલગ-અલગ ચોક્કસ કામ માટે નક્કી કરેલી બરણીઓમાં વહેંચી દો. કરિયાણું, શિક્ષણ, રોકાણ, મોજશોખ કે કટોકટી. એક બરણીનો રૂપિયો બીજી બરણીમાં ક્યારેય ન વપરાય. પૈસાનું વિભાજન કાગળ પર નહીં, વર્તનમાં થવું જોઈએ.

આ વિચાર પર્સનલ ફાઇનાન્સના જૂના વ્યવહારમાંથી આવ્યો છે, જેને લેખક ટી. હાર્વ એકરે પોતાના પુસ્તકમાં છ બરણીના નિયમ તરીકે ખૂબ લોકપ્રિય બનાવ્યો. આપણા વડીલો પણ પિત્તળના ડબ્બાઓમાં દૂધવાળાના, કરિયાણાના અને તહેવારના પૈસા જુદા રાખતા જ હતા. આ કોઈ અર્થશાસ્ત્રનું ગૂઢ સમીકરણ નથી, સીધું માનસિક નિયંત્રણ છે. જ્યારે આખો પગાર એક જ ખાતામાં પડી રહે છે, ત્યારે માણસ પોતાની જાતને અમીર માનીને ગેરસમજમાં જીવે છે.

આ પદ્ધતિનું સાચું મહત્વ અનુશાસનમાં છે. મોજશોખ માટે રાખેલી બરણી ખાલી થઈ જાય, તો મહિનો પૂરો ન થાય ત્યાં સુધી સિનેમા કે હોટેલ બંધ. કોઈ દલીલ નહીં. એ જ રીતે રોકાણવાળી બરણીને અડવાની મનાઈ હોય છે. પૈસાને સીમાડા બાંધી આપો તો જ એ વફાદાર રહે છે, નહીંતર એ વાયુવેગે ઊડી જાય છે.

અમદાવાદના બોપલ વિસ્તારની એક મોટી હાઉસિંગ સોસાયટીનો દાખલો જુઓ. દર મહિને લાખો રૂપિયાનું મેન્ટેનન્સ ભેગું થાય છે. જૂના સેક્રેટરી બધો વહીવટ એક જ બેંક ખાતામાંથી ચલાવતા. પરિણામે લિફ્ટ બગડી ત્યારે ખબર પડી કે રિપેરિંગના પૈસા તો ગાર્ડનની લાઈટો અને દિવાળીના ગિફ્ટ બોક્સમાં વપરાઈ ગયા હતા. નવા સેક્રેટરીએ બરણી પદ્ધતિ લાગુ કરી. રોજિંદા ખર્ચ, અનામત ફંડ અને વાર્ષિક મરામત માટે ત્રણ અલગ ખાતા ખોલાવી દીધા. નિયમ ચોખ્ખો: બગીચાનો માળી લિફ્ટના ફંડમાંથી પગાર ન લઈ શકે. સોસાયટીના ઝઘડા કાયમ માટે બંધ થઈ ગયા.

જે માણસ પૈસાને ચોક્કસ ખાનામાં રાખતાં શીખતો નથી, સમય એને આખરે ખાનાખરાબી તરફ ધકેલે છે.