અદ્રશ્ય સમયનો બગાડ

દિવસ આખો તમે દોડતા રહ્યા. સાંજે શરીર ભાંગી ગયું છે. મગજ થાકીને લોથપોથ છે. પણ ટેબલ પર નજર નાખો તો ખબર પડે કે પરિણામ શૂન્ય છે. કોઈ નક્કર કામ પત્યું નથી. આ કોઈ જાદુ નથી. આ છે સમયની ગુપ્ત ચોરી. સમય ચોરાઈ ગયો છે અને તમને ખબર પણ ન પડી. તમે માનતા રહ્યા કે તમે સખત મહેનત કરી રહ્યા હતા, પણ હકીકતમાં તમે ફક્ત પ્રવૃત્તિમાં અટવાયેલા હતા. ઉત્પાદકતા અને વ્યસ્તતા વચ્ચે જમીન-આસમાનનો તફાવત છે.

આ વિચાર જાણીતા બિઝનેસ લેખક બ્રાયન ટ્રેસીએ પોતાના કાર્યક્ષમતા અને ટાઈમ મેનેજમેન્ટના સાહિત્યમાં મૂક્યો હતો. તેમનો મુદ્દો સ્પષ્ટ હતો: લોકો દિવસમાં મોટા ભાગનો સમય કામ કરવા પાછળ નહીં, પણ કામનો ઢોંગ કે તૈયારી કરવા પાછળ ગાળી નાખે છે. ઈનબોક્સ ખોલીને બેસી રહેવું, નકામા ઈમેલના જવાબ ગોઠવવા, વારંવાર કોફી મશીન પાસે ઊભા રહીને કૂથલી કરવી કે દરેક મેસેજનો તાત્કાલિક જવાબ આપવો. આ બધું સમયને ધીમે ધીમે કોરી ખાય છે. આ બગાડ એટલા માટે ભયાનક છે કારણ કે એ દેખાતો નથી.

આ છટકું મોટું છે કારણ કે તે તમને ગુનેગાર અનુભવવા દેતું નથી. જો તમે આખો દિવસ સિનેમા જોવા બેસી જાઓ તો સાંજે પસ્તાવો થાય. પણ જો તમે આઠ કલાક ઓફિસની ખુરશીમાં બેઠા રહો, તો તમને લાગે છે કે તમે કંપની માટે બલિદાન આપ્યું. આપણું મગજ આપણને છેતરે છે. થાકને આપણે પ્રગતિ માની લઈએ છીએ. ઘડિયાળના કાંટા ફરતા રહે છે અને તમારી કારકિર્દી ત્યાં જ થંભી જાય છે.

ભારતની કટોકટ કોર્પોરેટ ઓફિસોમાં આ રોગ સામાન્ય છે. મુંબઈના નરીમાન પોઈન્ટ કે ગુરુગ્રામની કાચની ઈમારતમાં બેઠેલો માર્કેટિંગ મેનેજર આખો દિવસ ઝૂમ કોલ અને ઈમેલ પર ‘અલાઇનમેન્ટ’ કરતો રહે છે. ત્રણ કલાક તો બ્રાન્ડના રંગની છાંટ નક્કી કરવાના પ્રેઝન્ટેશનમાં નીકળી જાય છે. લંચ પછી એક કલાક ચાની ચર્ચામાં વેડફાય છે. સાંજે છ વાગ્યે એ ગર્વથી લિંક્ડઇન પર લખે છે કે આજે ખૂબ કામ હતું. અસલમાં તેણે ગ્રાહક સુધી પહોંચવા જેવું એક પણ અર્થપૂર્ણ કામ કર્યું જ નથી.

કંપનીઓ મોટા બજેટના નુકસાન પર કાગારોળ મચાવે છે, પણ ડેસ્ક પર બેસીને વહી જતી આ મિનિટોનો કોઈ ઓડિટ કરતું નથી. વ્યસ્ત હોવું એ કોઈ સિદ્ધિ નથી, એ ઘણી વાર આળસનું સૌથી સન્માનજનક બહાનું હોય છે.

પરિણામ આપ્યા વગર થાકી જવું એ મહેનત નથી, આયોજન વગરની આત્મહત્યા છે.