આંતરિક કાર્યજીવન અસર

ઓફિસમાં કે કારખાનામાં માણસ દિવસ આખો શું કરે છે, એ બહારથી દેખાય છે. પણ તેના મગજની અંદર કયું નાટક ભજવાય છે, તેની કોઈને પડી નથી હોતી. હાર્વર્ડના પ્રોફેસર ટેરેસા અમાબિલે અને સ્ટીવન ક્રેમરે હજારો ડાયરીઓની તપાસ કરીને એક વાત સાબિત કરી. કામ કરતી વખતે માણસની લાગણીઓ, તેની ધારણાઓ અને તેની આંતરિક પ્રેરણા—આ ત્રણેયનું મિશ્રણ તેના પર્ફોર્મન્સને નક્કી કરે છે. આને તેમણે ‘ઇનર વર્ક લાઇફ ઇફેક્ટ’ નામ આપ્યું. માણસ રોબોટ નથી કે માત્ર પગાર નાખો અને પરિણામ મેળવો.

જો તમારો કર્મચારી અંદરથી કચવાટ અનુભવે છે, તો તે ગમે તેટલો હોશિયાર હશે તો પણ સરેરાશ કામ જ કરશે. તેના મનમાં કંપની વિશે શું છાપ છે, તેને સાથીદારો મદદરૂપ લાગે છે કે શત્રુ, અને દિવસના અંતે તેને પોતાના કામમાં સાર્થકતા દેખાય છે કે નહીં—આ પરિબળો તેના સર્જનાત્મક વિચારોને સીધા અસર કરે છે. સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે આ આંતરિક દુનિયાને પ્રભાવિત કરનાર સૌથી મોટું પરિબળ કોઈ મોટું બોનસ નથી, પણ કામમાં થતો રોજિંદો નાનો પ્રગતિનો અહેસાસ છે.

આપણા દેશમાં સાહેબો માને છે કે માણસને દબાવીને કે ડરાવીને બે ગણું કામ કઢાવી શકાય. આ ભ્રમ છે. ડરના માહોલમાં માણસ માત્ર પોતાની ચામડી બચાવવાનું શીખે છે, નવું વિચારવાનું નહીં. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને લાગે છે કે પોતે જે કરી રહ્યો છે તેની કિંમત છે, ત્યારે તેની ઉત્પાદકતા આપોઆપ વધે છે. માનસિક ઉત્સાહ વિનાનું કામ માત્ર હાજરી પૂરવા પૂરતું મર્યાદિત રહી જાય છે.

આણંદ કે મહેસાણા જિલ્લાની સહકારી દૂધ મંડળીનો દાખલો લો. સવારે છ વાગ્યે ફેટ માપવા બેઠેલો યુવાન માત્ર મશીનનું બટન નથી દબાવતો. જો મંડળીનો મંત્રી તેની નાની સમસ્યા સાંભળે, મશીનમાં ખામી આવે ત્યારે તરત મદદ કરે અને ગોવાળો સામે તેને માન આપે, તો તે છોકરો લાઈનમાં ઊભેલા વડીલો સાથે પ્રેમથી વર્તશે અને હિસાબમાં એક પૈસાની ભૂલ નહીં કરે. પણ જો રોજ સવારે મંત્રી તેના પર બરાડા પાડે, તો તે કર્મચારી અંદરથી મરી પરવારે છે. પછી દૂધના સેમ્પલ ઢોળાશે, મશીન ખોટા રીડિંગ આપશે અને મંડળીમાં રોજ કકળાટ થશે. બહાર બધું નિયમ મુજબ ચાલતું દેખાશે, પણ અંદરથી સિસ્ટમ સડી ગઈ હશે.

માણસને ખરીદી શકાય છે, પણ તેના મનની ઊર્જા ભાડે મળતી નથી. સાચું કામ અંદરના ઉત્સાહથી થાય છે, બહારના ચાબૂકથી નહીં.