ભૂખ્યો પ્રેત સિન્ડ્રોમ

બૌદ્ધ અને પૌરાણિક માન્યતાઓમાં એક વિચિત્ર જીવનું વર્ણન આવે છે: પ્રેત. તેનું પેટ પર્વત જેવડું વિશાળ હોય છે, પણ ગળું સોયના કાણા જેવું સાંકડું. તેને સતત અસહ્ય ભૂખ અને તરસ લાગે છે. તે આખો દરિયો પીવા જાય તોપણ ગળામાંથી એક ટીપું માંડ ઊતરે. પેટ ક્યારેય ભરાતું નથી અને ભૂખ ક્યારેય શમતી નથી. આ પ્રાચીન રૂપકને આધુનિક મનોવિજ્ઞાનમાં, ખાસ કરીને ડોક્ટર ગેબોર માતે જેવા ચિંતકોએ, માણસની અતૃપ્ત લાલસા અને બંધાણના મોડેલ તરીકે સમજાવ્યું છે.

આ કોઈ કાલ્પનિક ભૂત-પ્રેતની વાર્તા નથી. આ આપણા મગજની સૌથી કદરૂપી વાસ્તવિકતા છે. જ્યારે કોઈ માણસ અંદરથી સાવ ખાલી થઈ જાય છે, ત્યારે તે બહારની દુનિયામાંથી સંતોષ મેળવવા આંધળી દોડ લગાવે છે. સત્તા, પૈસા, ખ્યાતિ કે પદાર્થોનું સેવન. તકલીફ એ છે કે બહારની કોઈ પણ વસ્તુ અંદરના ખાલીપાને ભરી શકતી નથી. વાસના અનંત છે, ક્ષમતા મર્યાદિત છે. દરેક નવી સિદ્ધિ ગળામાંથી માંડ એક ટીપા જેટલો સ્વાદ આપે છે, અને વિશાળ પેટ ફરીથી તરસ્યું રહી જાય છે.

આપણા દેશના ઇતિહાસમાં આ ભૂખ્યા પ્રેતો ગલીએ ગલીએ ફરતા હતા. ૧૯૪૭ પહેલાંના ભારતના દેશી રજવાડાં યાદ કરો. અનેક રાજાઓ પાસે અઢળક દોલત હતી, પણ સત્તાનું ગળું સાંકડું હતું. અંગ્રેજ રેસિડેન્ટની એક સલાહ સામે તેઓ લાચાર હતા. પોતાની આંતરિક નબળાઈ ઢાંકવા નવાબો અને રાજાઓએ રોલ્સ રોયસ ગાડીઓ અને હીરાજડિત મહેલોના ઢગલા કર્યા. પ્રજા દુષ્કાળમાં મરતી હોય ત્યારે પણ રાજાને સોનાના વાસણોની ભૂખ રહેતી. સત્તાનો કોઈ વાસ્તવિક અર્થ બચ્યો નહોતો, માત્ર હવસ બચી હતી. પેટ મોટું થતું ગયું, અંદરનો ખાડો ઊંડો થતો ગયો.

આજના યુગમાં આ પ્રેત વધુ સુધરેલા વસ્ત્રો પહેરીને ફરે છે. શેરબજારનો ટ્રેડર ૧૦ કરોડ કમાઈને પણ ૨૦ કરોડ માટે ઊંઘ ગુમાવે છે. સોશિયલ મીડિયા પર લાખો ફોલોઅર્સ ધરાવતો પ્રભાવક હજી વધુ લાઇક્સ માટે ગળું સૂકવે છે. જે ક્ષણે તમે માનો છો કે આગામી પદ કે આગામી સંપત્તિ તમને શાંતિ આપશે, તે ક્ષણે તમે સોય જેવું ગળું ધારણ કરી લો છો. આખી પૃથ્વી ગળી જાઓ તોપણ પેટ ખાલી જ રહેશે.

જે માણસ પોતાની તરસનું માપ જાણતો નથી, આખો દરિયો પણ તેના માટે એક ટીપું સાબિત થાય છે.