હેલ્મેટ નિયમ

જે સાધન તમારું રક્ષણ કરવા માટે બન્યું છે, તેને હથિયાર ન બનાવો. આ સાદો વિચાર છે. અમેરિકન ફૂટબોલમાં માથાના બચાવ માટે હેલ્મેટ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યું હતું. પણ ખેલાડીઓએ શું કર્યું? તેઓ સામા પક્ષના ખેલાડીને પછાડવા માટે પોતાના હેલ્મેટનો ઉપયોગ લોખંડના ગોળાની જેમ કરવા લાગ્યા. પરિણામે માથા અને ગરદનની જીવલેણ ઈજાઓ વધી ગઈ. આખરે રમત સંચાલકોએ આકરો નિયમ લાવવો પડ્યો કે હેલ્મેટથી કોઈને ટક્કર મારી શકાશે નહીં. સલામતીનું કવચ જ્યારે આક્રમણનું ઓજાર બને, ત્યારે સિસ્ટમ બગડે છે.

આ કોઈ ફિલસૂફીના ચોપડામાંથી આવેલો વિચાર નથી, પણ રમતના મેદાનના લોહિયાળ અનુભવોમાંથી ઘડાયેલો નિયમ છે. આ વિચાર જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં એટલો જ સાચો પડે છે. માણસ જ્યારે પોતાને અસલામત માને છે ત્યારે તે ઢાલ શોધે છે. કાયદો, સંસ્કૃતિ, સત્તા કે પૈસો—આ બધી મૂળભૂત રીતે આપણી સલામતીની ઢાલ છે. પણ માણસનો લોભ જુઓ. જેવી ઢાલ હાથમાં આવી કે તે સામા માણસનું માથું ફોડવા દોડે છે. સુરક્ષાનું આવરણ અહંકારનું હથિયાર બની જાય છે.

લંડન કે અમેરિકા જઈને વસેલા આપણા એનઆરઆઈ સમાજમાં આ રોગ છાશવારે દેખાય છે. પરદેશમાં અસુરક્ષિત ન લાગે એટલે લોકો પોતપોતાના જ્ઞાતિમંડળો અને ધાર્મિક સંગઠનો બનાવે છે. હેતુ સારો હોય છે: પરદેશની ધરતી પર સ્વજનોની હુંફ અને સુરક્ષા. પણ દસ વર્ષ પછી એ જ મંડળ સત્તાનું અખાડો બને છે. પોતાના જ દીકરા-દીકરીઓ કોની સાથે પરણશે તેના પર ફતવા બહાર પાડવા માટે એ સંગઠનનો દુરુપયોગ થાય છે. જે વાડ જંગલી જાનવરોથી બચવા કરી હતી, તે જ વાડ હવે ઘરના માણસોનું ગળું ઘોંટવા વપરાય છે.

પોતાની સત્તા કે કાનૂની અધિકારનો ઉપયોગ જ્યારે તમે બીજાને દબાવવા કરો છો, ત્યારે તમે મેદાનના ફાટેલા ખેલાડી જેવા છો. કાયદાકીય રક્ષણ કે હોદ્દો તમને સાચવવા માટે છે, સામેવાળા પર ચડી બેસવા માટે નહીં. આ ભેદ ન સમજાય ત્યારે અકસ્માત નક્કી હોય છે.

રક્ષણ માટે પહેરેલું લોખંડ જ્યારે બીજાનું માથું ફોડવા વપરાય, ત્યારે સૌથી પહેલો સોજો તમારા પોતાના મગજ પર ચડે છે.