સફળતાનો હેવુડ અલ્ગોરિધમ

જીવનમાં મોટો દાવ મારનારા લોકો ગણતરી વગર ચાલતા નથી. તેઓ નસીબના ભરોસે બેસતા નથી. સફળતા કોઈ જાદુ નથી, એક પદ્ધતિ છે. આ ખ્યાલ ચોક્કસ નિયમોના આધારે પરિણામ મેળવવાની વાત કરે છે. કોમ્પ્યુટરનો અલ્ગોરિધમ જેમ દરેક પગલે ચોક્કસ શરતો ચકાસે છે, તેમ માણસે પણ નિર્ણયો લેતી વખતે અંગત લાગણીઓ બાજુ પર મૂકવી પડે છે. નિયમ સ્પષ્ટ છે: જો સંજોગ અમુક હોય, તો જ આ પગલું ભરવું. આંધળો ઉત્સાહ હંમેશાં નુકસાન કરાવે છે.

આ વિભાવના કયા પુસ્તકમાંથી આવી કે કયા વિચારકે પહેલી વાર ઘડી, તેનો કોઈ ચોક્કસ ઐતિહાસિક પુરાવો મળતો નથી. છતાં આજના બિઝનેસ અને વિચારધારાના ક્ષેત્રમાં આવા ફોર્મ્યુલા અવારનવાર ચર્ચાય છે. માણસ જ્યારે પોતાની બુદ્ધિ કરતાં એક નિશ્ચિત પ્રક્રિયા પર ભરોસો મૂકે છે, ત્યારે તે અલ્ગોરિધમ બની જાય છે. ગમે તેટલી હોશિયારી હોય, જો તમારી પાસે નિર્ણયોનું કોઈ ચુસ્ત ચોકઠું ન હોય તો પતન નક્કી છે.

આ વાત સૌથી વધુ કામ આવે છે જોખમના સંચાલનમાં. માણસ જ્યારે લોભ કે ડરમાં સપડાય છે, ત્યારે તેની તર્કશક્તિ લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે. પૂર્વનિર્ધારિત ગણતરી તમને આત્મઘાતી ભૂલોથી બચાવે છે. ક્યારે પ્રવેશ કરવો અને ક્યારે નુકસાન વેઠીને પણ બહાર નીકળી જવું, તે અગાઉથી નક્કી હોવું જોઈએ. જે ક્ષણે તમે નિયમ તોડીને મૂડ પ્રમાણે વર્તો છો, તે ક્ષણે બરબાદી શરૂ થાય છે.

દલાલ સ્ટ્રીટ પર નજર નાખો. પ્રવીણભાઈ વીસ વર્ષથી શેરબજારમાં છે. તેમની સામે એક સસ્તો પેની સ્ટોક ચમકે છે. વોટ્સએપ ગ્રૂપમાં અફવાઓનું તોફાન ઊઠે છે કે કંપની ત્રણ ગણી થઈ જશે. પ્રવીણભાઈ લાગણીમાં તણાયા વગર પોતાની સ્ક્રિન પર જુએ છે. તેમની સિસ્ટમમાં ત્રણ કડક શરતો છે: કંપની પર દેવું ન હોવું જોઈએ, પ્રમોટરનો હિસ્સો વેચાયેલો ન હોવો જોઈએ અને જો ભાવ આઠ ટકા ઘટે તો તરત વેચીને નીકળી જવું. અફવા ગમે તેટલી મીઠી હોય, સિસ્ટમ ના પાડે એટલે સોદો રદ. જે લોકો આ ગણતરી ચૂકી ગયા, તેઓ બધું ગુમાવીને બેઠા, જ્યારે પ્રવીણભાઈ બચી ગયા.

આ કોઈ નસીબની રમત નથી. આ ઠંડા કલેજે કરેલી પ્રક્રિયા છે. લાગણીઓ વિના જીવવું કદાચ સામાજિક રીતે અઘરું લાગે, પણ મહત્ત્વના નિર્ણયોમાં લાગણીઓ સૌથી મોટી દુશ્મન છે. સફળતા કોઈ ચમત્કારિક પળ નથી, પણ અકબંધ પાળેલા કડક નિયમોનો સરવાળો છે.

લાગણીઓ કવિતા લખવા માટે સારી છે, પણ નફો કમાવા માટે ગણતરી જ કામ આવે છે.