ગ્રાઉન્ડહોગ ડે સમસ્યાઓ

૧૯૯૩માં હોલીવુડની એક ફિલ્મ આવી હતી: 'ગ્રાઉન્ડહોગ ડે'. હીરો દરરોજ સવારે ઊઠે ત્યારે કેલેન્ડર બદલાતું નથી. એ જ તારીખ, એ જ સવાર, એ જ લોકો અને એ જ જૂની માથાકૂટો. એ ફસાઈ ગયો છે સમયના એક જ વમળમાં. મેનેજમેન્ટ અને વર્તણૂક શાસ્ત્રમાં 'ગ્રાઉન્ડહોગ ડે ઇશ્યુઝ' એવા પ્રશ્નોને કહેવાય છે, જે વારંવાર સામે આવે છે પણ ક્યારેય કાયમ માટે ઉકેલાતા નથી. તમે દર વખતે અગ્નિશામક લઈને આગ ઓલવો છો, પણ આગ લાગવાનું મૂળ કારણ કોઈ તપાસતું નથી.

આ વિચાર કોઈ એક વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગશાળામાંથી નથી આવ્યો. ફિલ્મના રૂપાક પરથી આધુનિક કોર્પોરેટ ભાષામાં ઊતરી આવ્યો છે. ઓફિસોમાં વર્ષો જૂની સમસ્યાઓ પર દર ત્રિમાસિકે નવી મીટિંગો થાય છે. પાવરપોઇન્ટ બદલાય, માણસો બદલાય, પણ ચર્ચાનો મુદ્દો એ જ રહે છે. કેમ? કારણ કે માણસને તાત્કાલિક પેઇનકિલર લેવાની ટેવ છે, કાયમી સર્જરી કરાવવાની હિંમત નથી. આપણે સમસ્યાનું સમાધાન નથી કરતા, ફક્ત તેનો દિવસ ધકેલીએ છીએ.

દલાલ સ્ટ્રીટના એક સામાન્ય રિટેલ ટ્રેડરને જુઓ. ધારો કે કિરીટભાઈ. દર ત્રણ મહિને એમનો પોર્ટફોલિયો લાલચોળ થઈ જાય છે. દર વખતે તેઓ કોઈ પેની સ્ટોકમાં ટિપ સાંભળીને મૂડી હોમી દે છે. નુકસાન થાય એટલે બે દિવસ માથું કૂટે, કસમ ખાય કે હવે ટેકનિકલ એનાલિસિસ શીખ્યા વગર કે સ્ટોપલોસ વગર સોદો નહીં કરું. છ મહિના વીતે, બજાર તેજી પકડે, અને વ્હોટ્સએપ ગ્રૂપમાં નવી 'જેકપોટ' ટિપ આવે. કિરીટભાઈ ફરી એ જ ભૂલ કરે છે. તારીખ બદલાય છે, એમની ગ્રાઉન્ડહોગ સવાર બદલાતી નથી.

આ સમસ્યા ફક્ત શેરબજારની નથી. કંપનીઓના બોસ દર મહિને કેશફ્લોની તંગી માટે રડે છે, પણ ખર્ચના બિનજરૂરી લીકેજ બંધ નથી કરતા. ઘરોમાં એ જ વાસણ પર એ જ ઝઘડા રોજ થાય છે. જ્યાં સુધી તમે પ્રક્રિયાના પાયામાં જઈને સિસ્ટમ નહીં બદલો, ત્યાં સુધી માત્ર કેલેન્ડર બદલાશે, તમારી જિંદગીનું નાટક નહીં બદલાય.

જે ભૂલમાંથી આપણે પાઠ નથી શીખતા, એ ભૂલ આપણું સરનામું બનીને કાયમ રહી જાય છે.