ફાયર રેશિયો

મહિને પચાસ હજાર રૂપિયાનો ખર્ચ હોય અને રોકાણમાંથી દર મહિને પચીસ હજારની નિષ્ક્રિય આવક આવતી હોય, તો તમારો ફાયર રેશિયો પચાસ ટકા થયો. આ સીધો અને નિર્દય હિસાબ છે. ફાયર એટલે ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ડિપેન્ડન્સ, રિટાયર અર્લી. આ ચળવળમાં કોઈ હવાઈ વાતો નથી ચાલતી. તમારી મૂડીમાંથી મળતું વ્યાજ કે ડિવિડન્ડ તમારા મૂળભૂત જીવનખર્ચના કેટલા ટકા હિસ્સાને પહોંચી વળે છે, તે માપવાનું આ સાધન છે. આ આંકડો સો ટકા પર પહોંચે ત્યારે માણસ સાચા અર્થમાં નોકરીની ગુલામીમાંથી મુક્ત થાય છે.

આ શબ્દ અંગ્રેજી સ્વ-સહાય અને પર્સનલ ફાઇનાન્સના બ્લોગ્સમાંથી ઊભરી આવ્યો છે. ચોક્કસ કયા લેખકે આ રેશિયો પહેલી વાર કાગળ પર મૂક્યો તે જાણી શકાયું નથી. પણ મૂળ વિચાર સ્પષ્ટ છે: નિવૃત્તિ એ ઉંમર નથી, એક ચોક્કસ આંકડો છે. જ્યાં સુધી રેશિયો સો ટકાથી નીચે છે, ત્યાં સુધી તમારે સવારે એલાર્મ વાગ્યે પથારી છોડવી જ પડશે.

મોટા ભાગના લોકો પોતાની સંપત્તિ બંગલા, ગાડી કે બેંક બેલેન્સથી માપે છે. આ એક મૂર્ખામીભરી પદ્ધતિ છે. ખરી કસોટી એ છે કે જો આજથી કમાવાનું બંધ થઈ જાય તો તમારી રહેણીકરણી કેટલા મહિના અકબંધ રહેશે? ફાયર રેશિયો વધારવાના બે જ રસ્તા છે. કાં તો બિનજરૂરી ખર્ચ ઘટાડીને છેદ નાનો કરો, અથવા રોકાણ વધારીને અંશ મોટો કરો. દેખાડો કરવા માટે મોંઘી ગાડી ખરીદવાથી આ રેશિયો સીધો તળિયે બેસી જાય છે.

મુંબઈની લોકલ ટ્રેનમાં દરરોજ ધક્કા ખાતો કોઈ મિડલ ક્લાસ ગુજરાતી નોકરિયાત જુઓ. વસઈ કે બોરીવલીથી ચર્ચગેટ સુધીનો એ ત્રાસદાયક પ્રવાસ તે ખુશીથી નથી કરતો. એ ધક્કા એટલા માટે ખાય છે કારણ કે તેનો ફાયર રેશિયો કદાચ માંડ વીસ ટકા છે. ઘરનું મોંઘું ભાડું અને બાળકોની સ્કૂલ ફી ચૂકવવા માટે તેણે સવારે સાત વાગ્યાની લોકલ પકડવી જ પડે છે. જે દિવસે એનું બચાવેલું ફંડ એના ઘરખર્ચ જેટલી આવક આપતું થઈ જશે, તે દિવસે એ ટ્રેનના પ્લેટફોર્મ પર ઊભો પણ નહીં રહે.

જે લોકો ખર્ચ વધારીને સ્ટેટસ ખરીદે છે, તેઓ અસલમાં પોતાની આઝાદી ગીરવે મૂકતા હોય છે.