નાણાકીય ડોપિંગ

રમતગમતમાં કોઈ એથ્લેટ સ્ટેરોઇડનું ઇન્જેક્શન મારીને મેડલ જીતી લે, તેને આપણે છેતરપિંડી કહીએ છીએ. એ ક્ષણિક તાકાત છે. શરીર અંદરથી સડી રહ્યું હોય પણ બહાર નસો ફૂલેલી દેખાય. આ જ ગંદી રમત જ્યારે ધંધામાં અને વ્યક્તિગત અર્થતંત્રમાં રમાય છે, ત્યારે તેને ફાઇનાન્સિયલ ડોપિંગ કહેવાય. પોતાની કમાણી કે ઉત્પાદકતા વધાર્યા વગર બહારથી સતત સસ્તા દેવાની કે કૃત્રિમ રોકાણની સિરીંજ મારવી, જેથી સિસ્ટમ જીવતી દેખાય. મૂળ ક્ષમતા શૂન્ય હોય, પણ દેખાડો બાદશાહી ચાલે.

આ શબ્દ મુખ્યત્વે યુરોપિયન ફૂટબોલ અને કોર્પોરેટ જગતમાંથી આવ્યો. જ્યારે કોઈ અમીર શેખ કે માલિક પોતાની ખોટ કરતી ક્લબમાં ઘરના કરોડો રૂપિયા ઠાલવીને સુપરસ્ટાર ખેલાડીઓ ખરીદે, ત્યારે નિષ્ણાતો તેને આ નામ આપતા. આ કોઈ સાચો નફો નથી. આ વાસ્તવિક બિઝનેસનું કેન્સર છે, જે સબસિડીના નશા પર ચાલે છે. સમય જતાં આ વિચાર સામાન્ય નાગરિકોના પર્સ સુધી વિસ્તર્યો.

આપણે ત્યાં સરેરાશ મિડલ ક્લાસ પરિવાર આ નશામાં ગળાડૂબ છે. પગાર મહિને પચાસ હજાર હોય, પણ હાથમાં બે લાખનો ફોન અને દરવાજે દસ લાખની ગાડી ઊભી હોય. આ ચમક ક્યાંથી આવી? બેંકની પર્સનલ લોન, ક્રેડિટ કાર્ડના મિનિમમ ડ્યૂ અને નો-કોસ્ટ ઇએમઆઇના ઇન્જેક્શનમાંથી. મગજને એવો ભ્રમ થાય છે કે આપણું જીવનધોરણ ઊંચું ગયું છે. વાસ્તવમાં તમે ભવિષ્યની મહેનતને આજે જ ગિરવે મૂકી દીધી છે. બજાર તમને દેવું આપીને નશાખોર બનાવે છે, જેથી તમે સતત હપ્તા ભરવાના વ્હીલચેર પર દોડતા રહો.

ધારો કે અમદાવાદના એક સેલ્સમેન હરેશભાઈ. સાચો પગાર વધ્યો નથી, પણ બેંકે ક્રેડિટ લિમિટ વધારી આપી. તેમણે તુરંત નવું ફ્લેટનું ડાઉનપેમેન્ટ ભર્યું અને દિવાળીએ મોટું ટીવી લીધું. સોસાયટીમાં વટ પડી ગયો. પણ આખો મેળાવડો ઉછીના ઓક્સિજન પર ચાલતો હતો. જેવો કોરોના આવ્યો કે નોકરીમાં કાપ મુકાયો, ઇન્જેક્શન બંધ થઈ ગયું. અઠવાડિયામાં અસલી સ્નાયુઓનો લકવો બહાર આવી ગયો. ફાઇનાન્સિયલ ડોપિંગથી તાવ મટે નહીં, માત્ર થર્મોમીટર તૂટે.

ઉછીના લોહીથી ચહેરો લાલ રાખી શકાય, પણ એ લાલાશ આયુષ્ય લંબાવતી નથી.