વાડ પેરન્ટિંગ

બાળકને ઉછેરવાની બે ચરમસીમાઓ જાણીતી છે. એક તરફ હેલિકોપ્ટર પેરન્ટિંગ છે, જેમાં મા-બાપ ચોવીસ કલાક બાળકના માથે ભમ્યા કરે છે. બીજી તરફ સંપૂર્ણ છૂટછાટ છે, જ્યાં કોઈ દેખરેખ જ નથી હોતી. આ બે અંતિમોની વચ્ચે એક નવો અભિગમ ચર્ચામાં આવ્યો છે, જેને ફેન્સ પેરન્ટિંગ કહી શકાય. આ શબ્દ કોઈ ચોક્કસ મનોવૈજ્ઞાનિક પુસ્તકમાંથી આવ્યો નથી. સમકાલીન ચર્ચાઓમાં તે એક રૂપક તરીકે વપરાય છે. રૂપક સ્પષ્ટ છે: ખેતર ફરતે વાડ બાંધો, પણ વાડની અંદર પાકને પોતાની રીતે ઊગવા દો.

વાડ એટલે સ્પષ્ટ સીમા. મા-બાપ નક્કી કરે છે કે જોખમની હદ ક્યાં સુધી છે. નીતિ-નિયમોની એક મજબૂત વાડ ઊભી કરવામાં આવે છે. પરંતુ એ વાડની અંદર બાળક શું કરે છે, કેવી રીતે રમે છે, કઈ ભૂલો કરે છે—તેમાં સતત દખલ કરવામાં આવતી નથી. બાળક વાડ સાથે અથડાય ત્યારે તેને ખબર પડે છે કે આનાથી આગળ જવાય નહીં. વાડ રક્ષણ આપે છે, જેલ નથી બનાવતી.

આપણા ઘરોમાં આ વાત ખૂબ મોટો તફાવત લાવી શકે છે. સંયુક્ત કુટુંબમાં સાસુ, વહુ અને દીકરા વચ્ચેનો રોજિંદો ઘર્ષણ ઘણીવાર સીમાઓના અભાવમાંથી જન્મે છે. નવી વહુ પોતાના બાળકને કોઈ બાબતે શિસ્ત શીખવતી હોય ત્યારે દાદી વહાલના નામે વચ્ચે પડે છે. અથવા પિતા બાળકની નાની નાની જીદ પૂરી કરવા દોડે છે. પરિણામે બાળકની આસપાસ કોઈ નિશ્ચિત પરિઘ રહેતો નથી. તેને ખબર જ નથી પડતી કે ક્યાં અટકવું.

ઘરસંસારમાં જો પતિ-પત્ની અને વડીલો સાથે મળીને એક અદ્રશ્ય વાડ નક્કી કરી લે, તો અડધા પ્રશ્નો ઉકલી જાય. જેમ કે, રાત્રે આઠ વાગ્યા પછી સ્ક્રીન ટાઈમ બંધ—આ વાડ છે. હવે એ વાડની અંદર રહીને બાળક ચિત્ર દોરે કે રમકડાં તોડે, એ તેની મરજી. તેને દરેક મિનિટે સલાહ આપવાની જરૂર નથી. નિયંત્રણ પરિમિતિ પર હોવું જોઈએ, બાળકના દરેક શ્વાસ પર નહીં.

સીમા વગરની આઝાદી અંધાધૂંધી સર્જે છે અને વાડ વગરનો બગીચો કોઈ પણ ચરી જાય છે. સમજદાર વાલી તે છે જે રક્ષણાત્મક સીમા મજબૂત બાંધે છે અને અંદર ઊડવા માટે આખું આકાશ ખુલ્લું મૂકે છે.

વાડ ઊંચી રાખો જેથી વરુ અંદર ન આવે, પણ એટલી સાંકડી ન બનાવો કે છોડનો દમ ઘૂંટાઈ જાય.