ઝડપી શીખવાની પદ્ધતિ

નવું શીખવું એ કોઈ ચમત્કાર નથી, એક ચોક્કસ ટેવ છે. મોટા ભાગના લોકો કંઈક નવું શીખવા બેસે ત્યારે જૂના પૂર્વગ્રહોનો કચરો માથે લઈને બેસે છે. પરિણામે કશું મગજમાં ઊતરતું નથી. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે અમેરિકન લેખક જિમ ક્વિકે પોતાના પુસ્તક 'લિમિટલેસ'માં એક ટૂંકો રસ્તો આપ્યો હતો. એનું નામ છે: ફાસ્ટર. આ છ પગથિયાંનું એક સીધું ચક્ર છે: ભૂલો, સક્રિય બનો, મનની સ્થિતિ બદલો, બીજાને શીખવો, ડાયરીમાં નોંધો અને પુનરાવર્તન કરો. આ કોઈ રહસ્યમય વિજ્ઞાન નથી, માત્ર સામાન્ય બુદ્ધિનો વ્યવસ્થિત ઉપયોગ છે.

પહેલું કામ છે બધું ભૂલી જવાનું. તમે જે વિષય શીખવા બેઠા છો એના વિશે તમને જે અધૂરું જ્ઞાન છે, તેને પહેલાં દરવાજા બહાર મૂકી આવો. પછી માત્ર નિષ્ક્રિય શ્રોતા ન બનો, સક્રિય થઈને પ્રશ્નો પૂછો અને નોંધ લખો. ત્રીજું પગથિયું મન અને શરીરની ઊર્જાનું છે; ઊંઘરેટા મોઢે બેસી રહેવાથી સરસ્વતી પ્રસન્ન થતી નથી. ત્યાર પછીનો સૌથી મોટો કીમિયો છે: તમે જે શીખ્યા છો તે કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિને શીખવવાનું શરૂ કરો. બીજાને સમજાવતી વખતે તમારી પોતાની સમજ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે. છેલ્લે, શીખવા માટે કેલેન્ડરમાં સમય નક્કી કરો અને સમયાંતરે તેનું પુનરાવર્તન કરતા રહો.

આપણી સોસાયટીઓમાં નવરાત્રિનું આયોજન કરતી યુવક મંડળીઓને જુઓ. દર વર્ષે ગરબી મંડળ કે ટ્રસ્ટમાં જૂના સભ્યો પચાસ વર્ષ જૂના અનુભવોનું પોટલું લઈને બેસી જાય છે. અવાજની સિસ્ટમ બગડે, પાસ વિતરણમાં ગોટાળા થાય કે ક્રાઉડ કંટ્રોલ ખોરવાય ત્યારે એ જ જૂની દલીલો ચાલે. જો કોઈ નવો ઉત્સાહી છોકરો આખી વ્યવસ્થા સંભાળવા માગતો હોય, તો તેણે પહેલાં તો વડીલોના જુનવાણી વહેમો ભૂલવા પડે. સાઉન્ડ એન્જિનિયરિંગ કે ઓનલાઇન પાસિંગ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે તે પોતે સીધું મેદાનમાં ઊતરીને શીખવું પડે. જ્યારે તે આખી સિસ્ટમ સમજીને બીજા દસ સ્વયંસેવકોને એક કલાકમાં સમજાવી દે, ત્યારે ઉત્સવ સફળ થાય છે.

જે માણસ શીખતી વખતે પોતાને સર્વજ્ઞ માને છે, તે ખરેખર કૂવાનો દેડકો જ રહે છે. માહિતીના ઢગલા વચ્ચે બેસી રહેવાથી બુદ્ધિ વધતી નથી, પણ એ માહિતીને આત્મસાત કરવાની ઝડપ વધારવી પડે છે. શિક્ષણ એ નિષ્ક્રિય સાંભળવાની ક્રિયા નથી, એ એક માનસિક કસરત છે.

નવું શીખવા માટે પહેલી શરત તમારી જૂની હોશિયારી ભૂલવાની છે; ખાલી વાસણમાં જ અમૃત ભરી શકાય છે.