ઝડપી અને કરકસરિયું વૃક્ષ

નિર્ણય લેવા માટે ડેટાના ઢગલા ઉલેચવાની જરૂર નથી હોતી. વધુ માહિતી એટલે સારો નિર્ણય, એ આધુનિક મેનેજમેન્ટનો સૌથી મોટો વહેમ છે. 'ફાસ્ટ-એન્ડ-ફ્રુગલ ટ્રી' એક સાદો, ડાળીઓ જેવો માનસિક નકશો છે. એમાં માત્ર બે કે ત્રણ સવાલો હોય છે. દરેક સવાલનો જવાબ ફક્ત 'હા' કે 'ના' માં મળે છે. જો જવાબ 'હા' હોય, તો નિર્ણય ત્યાં જ અટકી જાય. જો 'ના' હોય, તો જ આગળનો સવાલ પૂછાય. જટિલ અલ્ગોરિધમ કરતાં આ કરકસરિયો રસ્તો ઘણીવાર વધુ સચોટ પરિણામ આપે છે.

જર્મન મનોવૈજ્ઞાનિક ગર્ડ ગિગરેન્ઝર અને તેમની ટીમે ૧૯૯૦ના દાયકામાં આ વિચાર વિકસાવ્યો. એમણે જોયું કે ઇમરજન્સી રૂમમાં આવેલા ડૉક્ટરો પાસે પચાસ ટેસ્ટ કરવાનો સમય નથી હોતો. હાર્ટ એટેક છે કે સામાન્ય દુખાવો, તે નક્કી કરવા માટે ત્રણ જ લક્ષણો તપાસવાનું સાદું વૃક્ષ બનાવવામાં આવ્યું. પરિણામ અકલ્પનીય હતું. આ નાનકડી ફોર્મ્યુલાએ મોંઘા કોમ્પ્યુટર મોડેલ કરતાં વધારે સચોટ નિદાન કરી બતાવ્યું. મગજ જ્યારે અતિશય ગણતરીઓ કરવાનું છોડી દે, ત્યારે સાચી દિશા આપોઆપ પકડાય છે.

આપણે માનીએ છીએ કે જટિલ સમસ્યાનો ઉકેલ જટિલ જ હોવો જોઈએ. આ માનસિક બીમારી છે. કચેરીઓમાં ફાઈલો વધે એટલે કામ સારું થાય છે એવો ભ્રમ પેદા થાય છે. વાસ્તવમાં, અતિશય વિશ્લેષણ નિર્ણયોને લકવાગ્રસ્ત કરી નાખે છે. કરકસરિયા વૃક્ષનો નિયમ કહે છે કે બધી વિગતો મહત્વની નથી હોતી. માત્ર એક કે બે નિર્ણાયક કસોટીઓ જ આખી રમત બદલી નાખે છે. બાકીનું બધું ઘોંઘાટ છે.

બેંગલુરુ કે અમદાવાદની કોઈ સ્ટાર્ટઅપ ઓફિસ જુઓ. નવા ઉમેદવારની ભરતી માટે પાંચ રાઉન્ડ ચાલે છે, સાયકોમેટ્રિક ટેસ્ટ થાય છે અને કલાકો સુધી મીટિંગો લંબાય છે. સ્માર્ટ ફાઉન્ડર આવું નથી કરતો. એણે પોતાના મગજમાં ત્રણ જ ડાળીઓ રાખી હોય છે: પહેલું, શું આ માણસ પોતાના કામની પાયાની ભૂલ જાતે પકડી શકે છે? જો જવાબ 'ના' હોય, તો ઈન્ટરવ્યુ ત્યાં જ ખતમ. જો 'હા' હોય, તો બીજો સવાલ: શું એ કટોકટીમાં ટીમ સાથે સામાન્ય ભાષામાં વાત કરી શકે છે? જો હા, તો સીધો સિલેક્ટ. પચાસ પાનાના રિઝ્યુમે કરતાં આ બે ડાળીઓ સાચો માણસ પકડી પાડે છે.

જિંદગીમાં સાચા નિર્ણયો વધુ વિચારવાથી નથી લેવાતા, વધારાનો કચરો કાપી નાખવાથી લેવાય છે.