માહિતી અને કર્મનો વિરોધાભાસ

દુનિયામાં બે જાતના માણસો જીવે છે. એક એવા જે સતત હકીકતો એકઠી કરે છે. બીજા એવા જે સીધા મેદાનમાં ઊતરીને કામ પતાવે છે. આ વિચાર વ્યવસાય અને વર્તણૂકના આધુનિક ચિંતનમાંથી આવે છે. કોઈ એક ચોક્કસ લેખકે આ શબ્દપ્રયોગ પહેલી વાર ક્યારે કર્યો તે નોંધાયેલું નથી, પણ ભેદ સાવ ચોખ્ખો છે. એક છે સત્ય જાણવાની માનસિકતા, બીજું છે પરિણામ લાવવાનું વલણ. મોટા ભાગના લોકો માહિતી ભેગી કરવાને જ કામ માની લેવાની ભૂલ કરે છે.

હકીકતના ચોકઠામાં જીવતો માણસ માને છે કે જ્યાં સુધી પૂરી માહિતી ન મળે ત્યાં સુધી પગલું ન ભરાય. તે પુસ્તકો વાંચે છે, આંકડા તપાસે છે, સલાહો ઉઘરાવે છે. તેને લાગે છે કે તે તૈયારી કરી રહ્યો છે. વાસ્તવમાં તે માત્ર સમય પસાર કરે છે. કર્મનું ચોકઠું સાવ જુદું છે. ત્યાં સિદ્ધાંત એક જ છે: અડધી માહિતી સાથે પણ શરૂ કરો અને રસ્તામાં ભૂલો સુધારી લો. વાસ્તવિકતા પુસ્તકમાં નથી હોતી, અનુભવના ઘસારામાં હોય છે.

દિલ્હીના મુખર્જી નગરમાં કે ગાંધીનગરમાં સરકારી નોકરીની તૈયારી કરતા હજારો યુવાનોને જુઓ. ટેબલ પર થોથાં ખડકાયેલાં છે. સવારથી સાંજ સુધી નોટ્સ બને છે, સિલેબસ ગોખાય છે. ત્રણ-ત્રણ વર્ષ નીકળી જાય છે પણ અસલ મોક ટેસ્ટ આપવાની કે લખાણ ચકાસવાની હિંમત ચાલતી નથી. તેમને લાગે છે કે બધું વાંચી લીધા પછી જ કલમ ઉપાડવી. આ ભ્રમ છે. પરીક્ષા વાંચવાની નહીં, સમયસર સાચા જવાબો લખવાની કળા છે. જ્યારે કોઈ હરીફ મેદાનમાં ઊતરીને જવાબો ઘસતો હોય છે, ત્યારે આ લોકો હજુ નવી ગાઈડ શોધતા હોય છે.

જ્ઞાન એકઠું કરવું સહેલું છે કારણ કે તેમાં નિષ્ફળતાનું જોખમ નથી હોતું. કર્મ કરવું અઘરું છે કારણ કે ત્યાં તમારું અજ્ઞાન તરત છતું થઈ જાય છે. લોકો પરિણામથી ડરે છે એટલે માહિતીના કિલ્લા પાછળ સંતાઈ જાય છે. આ આત્મછળ સિવાય કશું નથી.

લાઇબ્રેરીમાં બેસીને યુદ્ધ જીતાતાં નથી, તલવાર હાથમાં લીધા પછી જ ખબર પડે છે કે ધાર કેટલી છે.