ઇરૂમનો નિયમ

કમ્પ્યુટરની દુનિયામાં મુરનો નિયમ મશહૂર છે. દર બે વર્ષે પ્રોસેસર બમણા ઝડપી અને સસ્તા થાય છે. પણ દવા બનાવવાની દુનિયામાં આનાથી બરાબર ઊંધું ચાલે છે. ટેક્નોલોજી જેટલી આધુનિક બને છે, નવી દવા શોધવાનો ખર્ચ અને સમય એટલો જ ભયાનક રીતે વધતો જાય છે. આ વિચિત્ર વાસ્તવિકતાને વૈજ્ઞાનિકો 'ઇરૂમ્સ લો' કહે છે. 'મુર' શબ્દને ઊંધો વાંચો એટલે 'ઇરૂમ' બને.

આ શબ્દ જેક સ્કેનેલ અને તેમના સાથી સંશોધકોએ ૨૦૧૨માં 'નેચર રિવ્યુઝ ડ્રગ ડિસ્કવરી' જર્નલમાં આપ્યો હતો. ગણતરી સાદી છે. આજના જમાનામાં સુપરકમ્પ્યુટર અને જિનેટિક્સ હોવા છતાં, નવી દવા બજારમાં લાવવાનો ખર્ચ દર નવ વર્ષે બમણો થઈ જાય છે. ૧૯૫૦માં જે કામ સરળ હતું, તે આજે અબજો રૂપિયા ખર્ચીને પણ લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું બની ગયું છે. સરળ બિમારીઓની દવાઓ પહેલેથી શોધાઈ ચૂકી છે. હવે નિયમો કડક છે, અપેક્ષાઓ ઊંચી છે અને જોખમ વધારે છે.

પ્રગતિ આપોઆપ સસ્તી કે સરળ પરિણામો આપતી નથી. જ્યારે મૂળભૂત સમસ્યાઓ ઉકેલાઈ જાય, ત્યારે બાકી બચેલી મુશ્કેલીઓ વધુ જટિલ બની જાય છે. સાધનો વધવાથી ગૂંચવણ ઘટતી નથી, ઊલટાનું નિયમોની જાળ અને સ્પર્ધા વધી જાય છે. આપણે માની લઈએ છીએ કે ડિજિટલ સાધનો આવી ગયા એટલે બધું ઝડપી થશે. હકીકતમાં, ઊંચા માપદંડો પ્રક્રિયાને વધુ ધીમી પાડી દે છે.

આ વાત આપણા સમાજમાં લગ્ન નક્કી કરવાની પદ્ધતિમાં બરાબર લાગુ પડે છે. ત્રીસ વર્ષ પહેલાં ગામના વચેટિયા કે કુટુંબના વડીલો બે કલાકમાં સગાઈ પાકી કરી દેતા. આજે મેટ્રિમોનિયલ વેબસાઇટ્સ છે, વોટ્સએપ ગ્રૂપ છે અને બાયોડેટાની પીડીએફ ફાઈલો છે. પસંદગી માટે હજારો પ્રોફાઇલ ઉપલબ્ધ છે. છતાં યોગ્ય જીવનસાથી શોધવો પહેલાં કરતાં દસ ગણો અઘરો અને ખર્ચાળ થઈ ગયો છે. જેટલી વધુ માહિતી, એટલી જ વધુ શંકા અને ઊંચા માપદંડો. ટેક્નોલોજી વધી ગઈ, પણ સંબંધ નક્કી કરવાની ઝડપ ઘટી ગઈ.

સાધનો વધવાથી શોધ સરળ થતી નથી, માત્ર પસંદગીના નખરાં મોંઘા થઈ જાય છે.