ઇલેક્ટ્રોનિક સ્ક્રીન સિન્ડ્રોમ

મગજ કોઈ દિવસ લાઈટ ફેંકતા કાચના ટુકડા સામે કલાકો બેસી રહેવા માટે ઘડાયું નહોતું. સતત સ્ક્રીન સામે રહેવાથી મગજની નર્વસ સિસ્ટમ કાયમ 'ફાઇટ ઓર ફ્લાઇટ' મોડમાં રહે છે. ડોપામાઈનનો સતત મારો ચાલે છે. પરિણામે માણસ ચીડિયો, થાકેલો અને આક્રમક બની જાય છે. ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની શક્તિ તૂટી પડે છે અને ઊંઘ વેરણછેરણ થઈ જાય છે. આ આખી માનસિક અવદશાને મનોચિકિત્સક વિક્ટોરિયા ડંકલીએ 'ઇલેક્ટ્રોનિક સ્ક્રીન સિન્ડ્રોમ' નામ આપ્યું હતું.

સ્ક્રીન માત્ર આંખો નથી બગાડતી, તે નિર્ણયશક્તિનું લોહી પીવે છે. જ્યારે માણસ દિવસના બાર કલાક લેપટોપ અને મોબાઈલ વચ્ચે અથડાય છે, ત્યારે મગજનો આગળનો ભાગ—જે ઠંડા કલેજે વિશ્લેષણ કરવાનું કામ કરે છે—તે થાકીને હથિયાર હેઠા મૂકી દે છે. પછી આવે છે ઈમ્પલ્સિવ વર્તન. માણસ તરત ગુસ્સે થાય છે અને વગર વિચારે જોખમી નિર્ણયો લેવા માંડે છે.

આનું વાસ્તવિક પરિણામ નાણાકીય જીવનમાં જુઓ. બેંક અને ફિનટેક કંપનીઓ આ જ મનોસ્થિતિનો શિકાર શોધે છે. રાત્રે બાર વાગ્યે ઓફિસના સ્ક્રીનકામથી થાકેલો યુવાન મોબાઈલ ખોલે છે. સામે મેસેજ ચમકે છે—'તમારી પ્રી-એપ્રૂવ્ડ લોન તૈયાર છે, માત્ર એક ક્લિક કરો.' દિવસભર સ્ક્રીનથી બળી ચૂકેલું મગજ ગણતરી કરવાની સ્થિતિમાં હોતું નથી. વ્યાજનો દર શું છે? છૂપા ચાર્જીસ કેટલા છે? વીમાનું પ્રીમિયમ ખોટી રીતે કેમ જોડી દીધું? એ કંઈ જ જોતો નથી. ત્રણ સેકન્ડમાં ક્લિક થાય છે અને આગામી પાંચ વર્ષ માટે મોંઘી પર્સનલ લોનનો ગાળિયો ગળામાં આવી જાય છે.

સ્ક્રીન મગજને એવું સુન્ન કરી દે છે કે માણસ પોતાની આવક કરતાં મોટો ઈએમઆઈ (ઈએમઆઈ) હસતાં હસતાં સ્વીકારી લે છે. સ્ક્રીન પર દેખાતી નાની રકમ અસલી પૈસા જેવી લાગતી જ નથી. આ આધુનિક બજારોનું સૌથી ઘાતક હથિયાર છે. તેઓ તમારા પૈસા લૂંટતા પહેલાં તમારું ધ્યાન અને તમારી સજગતા છીનવી લે છે.

જે મગજ સ્ક્રીનથી થાકી જાય છે, તે ખરીદી પોતાની મરજીથી નહીં પણ બેંકની મરજીથી કરે છે.