લંગર નાખવાની કળા

દરિયામાં તોફાન ઊઠે ત્યારે વહાણ કિનારે ભાગતું નથી. એ તરત જ લંગર નીચે ફેંકે છે. જમીન સાથે જકડાઈ જાય છે જેથી મોજાં તેને ફંગોળી ન દે. આપણા મગજમાં જ્યારે ચિંતા, ક્રોધ કે ગભરાટનું વંટોળ ઊઠે ત્યારે પણ આ જ લંગરની જરૂર પડે છે. ડૉક્ટર રસ હેરિસે આ પદ્ધતિ સ્વીકૃતિ અને પ્રતિબદ્ધતા થેરાપી એટલે કે એસીટીમાં વિકસાવી. તેને 'ડ્રોપિંગ એન્કર' કહે છે. આ કોઈ સકારાત્મક વિચારવાની ગુલાબી સલાહ નથી. આ એક શારીરિક અને માનસિક ટેકનિક છે.

આ પદ્ધતિ ત્રણ પગલાંમાં કામ કરે છે. તેને એસીઈ સૂત્ર કહેવાય છે. પહેલું, પોતાની લાગણીઓને ઓળખો. અંદર જે ડર કે ગુસ્સો છે તેને દબાવ્યા વગર સ્વીકારો કે અત્યારે હું અકળાયેલો છું. બીજું, પોતાના શરીરમાં પાછા ફરો. પગ જમીન પર દબાવો, પીઠ સીધી કરો, ઊંડો શ્વાસ લો. ત્રીજું, તમારી આસપાસની દુનિયા સાથે ફરીથી જોડાઈ જાઓ. આસપાસની પાંચ વસ્તુઓ જુઓ, અવાજ સાંભળો. તમે તોફાનને રોકી નથી શકતા, પણ વહાણને ડૂબતું ચોક્કસ બચાવી શકો છો.

લાગણીઓ જ્યારે માથા પર સવાર થાય ત્યારે માણસ તર્ક ગુમાવી બેસે છે. મોટા ભાગના લોકો આવી સ્થિતિમાં ખોટા નિર્ણયો લે છે અથવા મોટો તમાશો ઊભો કરી દે છે. આ ટેકનિકનો હેતુ સમસ્યા ગાયબ કરવાનો નથી. એ માત્ર એટલું કરે છે કે તમારા મગજનું નિયંત્રણ લાગણીના મોજાં પાસેથી છીનવીને તમારા હાથમાં પાછું આપે છે.

ધારો કે કલેક્ટર કચેરીમાં જમીનના દસ્તાવેજ માટે ધક્કા ખાતા રાજેશભાઈનો પિત્તો ગયો છે. સામે બેઠેલો બાબુ ફાઈલ ટેબલ નીચે દબાવીને પાન મસાલો ચાવતો બેઠો છે. રાજેશભાઈની છાતીમાં લોહી ઉકળે છે, હાથ ધ્રૂજે છે અને સાહેબના ટેબલ પર હાથ પછાડવાની અણી પર છે. જો તે વિફરશે તો સરકારી કામમાં અડચણનો કેસ થશે. અહીં લંગર ફેંકવાનું છે. રાજેશભાઈએ બંને પગ જમીન પર સજ્જડ ટેકવ્યા, લાંબો શ્વાસ લીધો, પંખાનો અવાજ સાંભળ્યો. મન શાંત થયું. તેમણે બરાડા પાડવાને બદલે ચુપચાપ પોતાનો ફોન કાઢીને સવાલ પૂછ્યો. આવેગ ટળ્યો અને કામ પત્યું.

તોફાન રોકવાની જીદ મૂર્ખાઈ છે. બુદ્ધિશાળી માણસ માત્ર લંગર મજબૂત રાખે છે.