ધ્યાનભંગ કરતી ઇજા

અકસ્માત થાય ત્યારે માણસનો પગ ભાંગીને બહાર આવી ગયો હોય. લોહીની ધારા વહેતી હોય. દર્દી પીડાથી કણસતો હોય અને બધાનું ધ્યાન એ તૂટેલા પગ પર જ જાય. આ દોડધામમાં કોઈ એ નથી તપાસતું કે દર્દીની ડોકનો મણકો પણ ખસી ગયો છે. પગ મટી જશે, પણ ગરદનની અણદેખી ઈજા કદાચ જીવ લઈ લેશે. ઈમરજન્સી મેડિસિનમાં આ સ્થિતિને 'ડિસ્ટ્રેક્ટિંગ ઈન્જરી' કહે છે. એક ભયંકર અને દેખીતી પીડા અંદર છુપાયેલી વધુ જીવલેણ ખામી પર પડદો પાડી દે છે.

આ વિચાર અમેરિકાના ટ્રોમા પ્રોટોકોલ અને ગળાના મણકાની તપાસ સંબંધિત વૈદકીય અભ્યાસોમાંથી આવ્યો. ઈમરજન્સી ડૉક્ટરોએ નોંધ્યું કે જ્યારે શરીરમાં એક જગ્યાએ અસહ્ય દુખાવો થતો હોય, ત્યારે દર્દીનું ચેતાતંત્ર બીજી જગ્યાની ઈજાનો સંકેત મગજ સુધી પહોંચાડી શકતું નથી. પરિણામે ડૉક્ટર પણ માત્ર દર્દીની બૂમો તરફ દોરાય છે. પછીથી આ મોડેલ બિઝનેસ, પોલિટિક્સ અને વહીવટી નિર્ણયો સમજવા માટે વ્યાપક બન્યું. દેખીતો ઘા શાંત રોગ કરતાં વધુ ઘોંઘાટ કરે છે.

આ નિયમ ફક્ત હોસ્પિટલો પૂરતો મર્યાદિત નથી. કોર્પોરેટ જગતમાં આ ભૂલ અવારનવાર બને છે. કંપની પર અચાનક મોટો દંડ આવે કે પબ્લિક રિલેશન્સનું તોફાન સર્જાય ત્યારે આખું મેનેજમેન્ટ આગ ઓલવવા દોડે છે. બધાનું ધ્યાન એ દેખીતા અકસ્માત પર હોય છે. પણ ખરી ખામી બીજે હોય છે. પ્રોડક્ટની નબળી ગુણવત્તા, ગ્રાહકોનો તૂટતો વિશ્વાસ કે ટેકનોલોજીનું જૂનું મોડેલ ચૂપચાપ કંપનીનો જીવ લઈ રહ્યું હોય છે. નાની પણ સતત વહેતી આંતરિક કટોકટી દેખીતા સંકટના શોરબકોરમાં દબાઈ જાય છે.

ભારતના ટેલિકોમ કે ઓનલાઇન રિટેલ સેક્ટરમાં આ દ્રશ્ય સામાન્ય છે. ધારો કે એક મોટી સ્થાનિક બ્રાન્ડ સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ ટ્રોલિંગ કે જાહેરાતના વિવાદમાં સપડાય છે. બોર્ડરૂમમાં ઈમરજન્સી મીટિંગો બોલાવાય છે, પીઆર એજન્સીઓ કરોડો રૂપિયા ખર્ચીને સ્પષ્ટતાઓ આપે છે. બધાનું ધ્યાન એ જાહેરમાં થયેલા ‘ઘા’ પર છે. દરમિયાન સ્પર્ધક કંપની ચૂપચાપ તેમના ગ્રાહકો, લોજિસ્ટિક્સ અને ડિલિવરી નેટવર્ક કબજે કરી લે છે. દેખીતી બબાલ ધ્યાન ભટકાવે છે અને અસલી ધંધો પાછળથી પંગુ બની જાય છે.

જે ઈજા સૌથી વધુ ચીસો પડાવે છે, તે જ હંમેશાં જીવલેણ હોય તે જરૂરી નથી.