ડિઝની શાંતિ સિદ્ધાંત

ઉપરથી બધું ગુલાબી દેખાય એટલે અંદર બધું બરાબર જ હોય તે જરૂરી નથી. ડિઝનીલેન્ડની દુનિયા જેવી આ વાત છે. બહાર રંગબેરંગી રોશની, હસતા ચહેરા અને મીઠો અવાજ, પણ પાછળ ગંદકી અને અસંતોષ. આ વિચાર કોઈ ગંભીર શૈક્ષણિક પુસ્તકમાંથી નથી આવ્યો. સમકાલીન સામાજિક ચર્ચાઓમાં આ શબ્દ એવા ખોટા આદર્શવાદ માટે વપરાય છે જ્યાં અસલી ઝઘડાઓને ઉકેલવાને બદલે માત્ર તેના પર સારો ઢોળ ચડાવી દેવાય છે. સંઘર્ષને ગળી જઈને ઊભી કરાયેલી શાંતિ લાંબો સમય ટકતી નથી.

આપણે જેને શાંતિ કહીએ છીએ તે ઘણી વાર માત્ર કડવાશને દબાવી રાખવાની આદત હોય છે. મતભેદો કુદરતી છે. માણસો ભેગા થશે એટલે ઘર્ષણ થશે જ. પણ જ્યારે કોઈ સંસ્થા કે સમાજ એવો ડોળ કરે કે અહીં તો કોઈ વિવાદ છે જ નહીં, ત્યારે સડો અંદરથી શરૂ થાય છે. અસહમતિને દબાવીને જે હાસ્ય ઊભું કરવામાં આવે છે તે બાળવાર્તા જેવું કાલ્પનિક હોય છે. વાસ્તવિકતા પ્લાસ્ટિકના ફૂલ જેવી નિર્જીવ બની જાય છે.

આપણા શહેરોમાં નવરાત્રિ મહોત્સવ કે મંદિર ટ્રસ્ટની સમિતિઓ આનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. સોસાયટીના ચોકમાં ગરબાનું આયોજન હોય ત્યારે બધા એકસરખા કુર્તા પહેરીને દાંડિયા રમે છે. સ્ટેજ પરથી ‘આપણો ભવ્ય પરિવાર’ જેવા ભાષણો અપાય છે. બહારથી લાગે કે કેવો અદ્ભુત સંપ છે. પણ પડદા પાછળ તપાસ કરો તો ખબર પડે કે લાઉડસ્પીકરના અવાજથી કંટાળેલા વૃદ્ધો ચૂપ બેઠા છે. ફાળાની ઉઘરાણીમાં થયેલા ડખ્ખા દબાવી દેવાયા છે. ટ્રસ્ટીઓની ખુરશી માટે અંદર લોબીઈંગ ચાલે છે. કોઈ બોલતું નથી કારણ કે કોઈએ ‘તહેવારનો રંગ’ બગાડવો નથી.

આવી શાંતિ સસ્તી હોય છે પણ તેનું નુકસાન મોંઘું પડે છે. અંદર ઘૂંટાતો રોષ કોઈ એક નાની બાબતે જ્વાળામુખી બનીને ફાટે છે. સાચી વ્યવસ્થા એ નથી જ્યાં અવાજ ન થતો હોય. સાચી વ્યવસ્થા એ છે જ્યાં મતભેદો ખુલ્લેઆમ ચર્ચાય અને ઉકેલાય. કૃત્રિમ સ્મિતથી સંઘર્ષ અટકતો નથી, ફક્ત મુલતવી રહે છે.

પ્લાસ્ટિકના બગીચામાં ક્યારેય પાનખર નથી આવતી, પણ ત્યાં ક્યારેય અસલી ગુલાબ પણ ખીલતા નથી.