ડિજિટલ કોમ્પ્રોમાત

કોમ્પ્રોમાત રશિયન જાસૂસી તંત્રનો જૂનો શબ્દ છે. અર્થ સાદો છે: કોઈ વ્યક્તિને બદનામ કરવા કે બ્લેકમેલ કરવા ભેગો કરાયેલો વાંધાજનક દસ્તાવેજ. જૂના જમાનામાં કેજીબી હોટેલના રૂમમાં ગુપ્ત કેમેરા ગોઠવતી. હવે જમાનો બદલાયો છે. ડિજિટલ યુગમાં આ હથિયાર અતિશય ઘાતક અને સસ્તું બની ગયું છે. તેને ડિજિટલ કોમ્પ્રોમાત કહે છે. કોઈનો ફોન હેક કરવો, જૂના વોટ્સએપ મેસેજ ચોરવા, ખાનગી ઓડિયો રેકોર્ડિંગ મેળવવું કે પછી પેગાસસ જેવા સ્પાયવેરથી અંગત ફોટા તફડાવી લેવા. આ સામગ્રી તરત વાપરવાની હોતી નથી; તિજોરીમાં સાચવી રાખવાની હોય છે.

આ વિચાર કોઈ એક મેનેજમેન્ટ ગુરુએ ઘડેલો નથી. શીતયુદ્ધના રશિયન ગુપ્તચર વિભાગમાંથી નીકળેલો આ શબ્દ આજના સાયબર યુદ્ધ અને રાજકારણમાં કુદરતી રીતે ભળી ગયો છે. જ્યારે કોઈ માણસ તમારી સામે પડે, ત્યારે તેની સામે સીધા લડવાને બદલે તેનો જૂનો ડિજિટલ કચરો સોશિયલ મીડિયા પર વહાવી દેવો. ઈન્ટરનેટ કશું ભૂલતું નથી. તમે દસ વર્ષ પહેલાં કોઈને અડધી રાતે મોકલેલો એક ઉતાવળિયો ઈમેલ પણ ભવિષ્યમાં તમારી કારકિર્દીનો ફાંસો બની શકે છે.

આ મોડેલની ખરી તાકાત ખુલાસામાં નથી, ખુલાસાની બીકમાં છે. સામો પક્ષ જાણતો હોય કે તમારી પાસે તેની અંગત જિંદગીની ચાવી છે, એટલે તે જાતે જ ઘૂંટણિયે પડી જાય છે. આ બ્લેકમેલનું આધુનિક કોર્પોરેટ અને રાજકીય સ્વરૂપ છે. સાયબર હેકિંગ હવે ફક્ત ડેટા ચોરવા માટે નથી થતું, માણસનું ચરિત્ર બાનમાં લેવા માટે થાય છે.

ભારતીય રાજકારણમાં ચૂંટણી નજીક આવે ત્યારે આ ખેલ પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે. ધારો કે વિધાનસભાની ટિકિટની વહેંચણી ચાલે છે. અચાનક એક દાવેદાર નેતાની જૂની અંગત ફોન ક્લિપ કે બિભત્સ ચેટ સોશિયલ મીડિયા પર લીક થાય છે. ટેલિવિઝન ચેનલો પર હોબાળો મચી જાય છે અને કલાકોમાં તેનું રાજકીય ભવિષ્ય ખતમ થઈ જાય છે. ઘણી વાર તો આ સામગ્રી લીક પણ નથી કરાતી; માત્ર બંધ કવરમાં નેતાના ટેબલ પર મૂકી દેવાય છે કે 'શાંતિથી બેસી જાવ, નહિતર આ વીડિયો બહાર પડશે.' ન કોઈ એફઆઈઆર, ન કોઈ અદાલત. માણસ ચૂપચાપ ખસી જાય છે.

તમારો સ્માર્ટફોન ખિસ્સામાં રહેલો જાસૂસ છે; તમારો ઇતિહાસ જ તમારી સામેનું સૌથી મોટું હથિયાર છે.