ડેથ ડ્રેગન્સ

માનવજાતની કલ્પનાઓમાં અજીબ તાકાત છે. ડ્રેગન એટલે અગનગોળા ફેંકતું ભયાનક જીવ. પણ ‘ડેથ ડ્રેગન’ એથીય વધુ ખતરનાક રૂપક છે. આ વિચાર કોઈ મેનેજમેન્ટ ગુરુ કે મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રયોગશાળામાંથી નથી આવ્યો. ફેન્ટસી સાહિત્ય અને ‘ડન્જન્સ એન્ડ ડ્રેગન્સ’ જેવી ટેબલટોપ રમતોની કાળી દુનિયામાંથી આ શબ્દ ઊભરી આવ્યો છે. ત્યાં ડેથ ડ્રેગન એટલે મરી ગયેલું, પણ કાળા જાદુથી ફરી જીવતું થયેલું વિશાળ પિશાચ. જે સામાન્ય શસ્ત્રોથી મરતું નથી, થાકતું નથી અને ભૂતકાળના ખંડેરોમાંથી ફરી બેઠું થઈને વિનાશ વેરવા તૈયાર રહે છે.

આ માત્ર વાર્તા નથી, જીવતરનું જોખમી રૂપક છે. આપણે માની લઈએ છીએ કે જે સંકટ વીતી ગયું તે કાયમ માટે ખતમ થઈ ગયું. વાસ્તવમાં જૂના જોખમો ઘણી વાર માત્ર ઊંઘી ગયા હોય છે. પરિસ્થિતિ બદલાય એટલે એ સડેલા હાડપિંજરની જેમ ફરી જીવતા થઈને હુમલો કરે છે. આ એક એવું અદ્રશ્ય સંકટ છે જેને લોકો ભૂલી ગયા હોય છે, પણ એ જમીનની અંદર સળવળતું રહે છે. વ્યવસાય હોય કે રોજિંદી સલામતી, જ્યારે તમે જૂના ખતરાને કાયમ માટે દફન થયેલો માનીને બેદરકાર બનો છો, ત્યારે ડેથ ડ્રેગન જાગે છે.

આ વાત સમજવી હોય તો હિમાલયની કોઈ ધાર્મિક યાત્રા યાદ કરો. ધારો કે કેદારનાથ કે બદ્રીનાથ જતા અમદાવાદી યાત્રાળુઓનો સંઘ છે. પાંચ વર્ષ પહેલાં એ જ રસ્તે મોટો ભૂસ્ખલન થયેલો, પણ હવે ત્યાં નવો ચકાચક ડામરનો રોડ બની ગયો છે. રસ્તા પર ગીઝર અને વાઇ-ફાઇવાળી નવી હોટલો ઊભી થઈ ગઈ છે. યાત્રીઓને લાગે છે કે પહાડ શાંત થઈ ગયો છે. કુદરત હવે કાબૂમાં છે. પણ પહાડ ક્યારેય કાબૂમાં આવતો નથી. એ ખીણની અંદર વરસાદની રાહ જોતો અસલ ડેથ ડ્રેગન છુપાયેલો છે. એક રાતનો ધોધમાર વરસાદ પડે છે અને એ જ જૂનો પહાડ ફરી આખો ધસી પડે છે. રસ્તો ગાયબ, વીજળી ગુલ.

આપણે આધુનિકતાના રંગરોગાન નીચે જૂના સંકટોને ઢાંકી દઈએ છીએ. આપણને વહેમ છે કે સિમેન્ટ, બજેટ અને નવી સુવિધાઓ જૂના જોખમોને મારી નાખે છે. પણ જે સંકટ કુદરતી છે કે મૂળભૂત ક્ષતિનું બનેલું છે, તે ક્યારેય કાયમ મરતું નથી. એ માત્ર આગલી ભૂલની રાહ જુએ છે.

જે સંકટોને તમે ઇતિહાસ માની બેઠા છો, એ ઘણી વાર ફક્ત તમારા ગાફેલ રહેવાની રાહ જોતાં શિકારીઓ હોય છે.