કન્ટેન્ટ શોક

બજારનો એક સીધો નિયમ છે. જે ચીજ હદ વગર ઠલવાય, તેની કિંમત કોડીની થઈ જાય. માર્ક શેફર નામના માર્કેટિંગ સલાહકારે ૨૦૧૪માં એક સ્પષ્ટ વાત મૂકી હતી. ઇન્ટરનેટ પર લખાણ, વિડીયો અને જ્ઞાન પીરસવાની ઝડપ રોકેટ ગતિએ વધી રહી છે. સામે માનવીનું મગજ, તેની આંખો અને દિવસના ચોવીસ કલાક અટલ છે. માહિતીનો પુરવઠો આસમાને પહોંચી જાય અને માણસની તેને પચાવવાની તાકાત સ્થિર રહે, ત્યારે જે ધબડકો સર્જાય તેને કન્ટેન્ટ શોક કહે છે.

આ કોઈ દાર્શનિક કલ્પના નથી, શુદ્ધ અર્થશાસ્ત્ર છે. શરૂઆતના દિવસોમાં કોઈપણ નવું માધ્યમ ખાલી હોય છે. તમે જરાક સારું લખો કે સામાન્ય વિડીયો બનાવો તોય હજારો લોકો તૂટી પડે. પણ પછી દરેક માણસ કેમેરો અને કીબોર્ડ લઈને મેદાનમાં કૂદી પડે છે. પરિણામે માર્કેટમાં અવાજ એટલો બધો વધી જાય છે કે સારામાં સારો વિચાર પણ ભીડમાં દબાઈને મરી જાય છે. પહેલાં ધ્યાન ખેંચવું મફત જેવું હતું, હવે સામાન્ય માણસનું અડધી સેકન્ડનું ધ્યાન ખરીદવા માટે કંપનીઓએ લાખો રૂપિયાની જાહેરાતો ફૂંકવી પડે છે.

આ રોગ હવે શહેરી ઓફિસો પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, ગામડે-ગામડે પહોંચી ચૂક્યો છે. સૌરાષ્ટ્ર કે ઉત્તર ગુજરાતના કોઈપણ કપાસ-મગફળી પકવતા ખેડૂતનો સ્માર્ટફોન જુઓ. સવાર પડતાં જ એપીએમસીના ભાવ, ખાતરની જાહેરાતો, ઓર્ગેનિક ખેતીના પ્રયોગો અને હવામાનની આગાહી કરતા પચાસ વિડીયો વોટ્સએપ ગ્રૂપમાં ઠલવાય છે. તાલુકા મથકે એગ્રો-કેમિકલની દુકાન ચલાવતો વેપારી હવે ગૂંચવાયેલા ખેડૂતને જોઈને હસે છે. ખેડૂત પાસે માહિતીનો ભંડાર છે, પણ સાચો નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા સાવ ખતમ થઈ ગઈ છે.

જ્યારે માહિતી પૂર બનીને વહેવા લાગે, ત્યારે તરસ્યા મરી જવાનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે. મફતનું જ્ઞાન વહેંચનારાઓની ફોજ તૈયાર થઈ ગઈ છે, પણ એ સાંભળવા માટે કોઈની પાસે વધારાની મિનિટ નથી. અંતે જીત એની જ થશે જે મોટેથી બરાડા પાડવાને બદલે ઓછું, ચોટદાર અને નક્કર પીરસી જાણે.

જ્યાં આખો કૂવો જ કાદવથી ભરાઈ જાય, ત્યાં એક ઘૂંટડો ચોખ્ખું પાણી પણ સોનાના ભાવે વેચાય છે.