કેરટેકર સ્ટેટસ

મિલિટરી ભાષામાં એક જૂનો શબ્દ છે: કેરટેકર સ્ટેટસ. કોઈ લશ્કરી છાવણી કે વિશાળ ફેક્ટરી કાયમ માટે બંધ નથી થતી, પણ ત્યાં કામકાજ પૂરેપૂરું અટકી જાય છે. દરવાજે માત્ર બે ચોકીદાર ઊભા રહે. અંદર મશીનો પર તેલ લગાવીને પ્લાસ્ટિક ઢાંકી દેવાય જેથી કાટ ન ચડે. કોઈ નવો માલ બનતો નથી. કોઈ મોટો ખર્ચ થતો નથી. બસ, ધીમી આંચે માળખું સચવાય છે, જેથી ભવિષ્યમાં જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે ચાવી ફેરવીને બધું ફરી ચાલુ કરી શકાય. આને સત્તાવાર રીતે નિષ્ક્રિય પણ જીવંત રાખવું કહેવાય.

આ વિચાર માત્ર લશ્કરી થાણાઓ પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો. કોર્પોરેટ જગત, કારકિર્દી અને સંબંધોમાં પણ આ સ્થિતિ ઊભી થાય છે. જ્યારે સંસાધનો ખૂટી પડે અથવા આગળનો રસ્તો ધૂંધળો હોય, ત્યારે આક્રમક રીતે આગળ વધવું મૂર્ખામી છે. એના કરતાં સિસ્ટમને કેરટેકર મોડમાં મૂકી દેવી વધુ ડહાપણભર્યું છે. આ હાર માની લેવાનો પુરાવો નથી, પણ નકામો ઘસારો અટકાવવાની કુનેહ છે. ગાડીને રિવર્સમાં નથી નાખવાની, માત્ર ન્યુટ્રલમાં રાખીને એન્જિન ચાલુ રાખવાનું છે.

ભારતીય ક્રિકેટમાં આ દ્રશ્ય બહુ સામાન્ય છે. ધારો કે એક અનુભવી બેટ્સમેન ઈજા કે ખરાબ ફોર્મને લીધે ટીમમાંથી બહાર ફેંકાય છે. એનું આખું કરિયર અચાનક કેરટેકર સ્ટેટસમાં આવી જાય. એ નેટ પ્રેક્ટિસ ચાલુ રાખે છે, શરીરની ફિટનેસ જાળવે છે, પણ મેદાનની મોટી મેચો અને લાઈમલાઈટથી સાવ અળગો થઈ જાય છે. અહીં એણે પોતાની જાતને પૂરી તાકાતથી બાળી નાખવાની નથી, માત્ર ક્ષમતા પર કાટ ન ચડે એટલું ધ્યાન રાખવાનું છે. જ્યારે સિલેક્ટર્સનો ફોન આવે ત્યારે એ સીધો પેડ બાંધીને મેદાનમાં ઊતરી શકે, એટલી જ એની પ્રાથમિકતા હોય છે.

મોટા ભાગના લોકો અટકવાના સમયને અંત માની લે છે. તેઓ કટોકટીમાં પણ બળજબરીથી બધું ચાલુ રાખવા જાય છે અને આખરે નાદાર થઈ જાય છે. બુદ્ધિશાળી માણસ સમયની નઝાકત પારખીને પોતાનો અહંકાર બાજુ પર મૂકે છે. પ્લાન્ટ ન ચાલતો હોય ત્યારે મેનેજર બનવા કરતાં ચોકીદાર બનીને બેસવું સારું.

જે વૃક્ષ પાનખરમાં પોતાના પાંદડાં ખેરવીને થડ બચાવી લે છે, વસંતમાં નવી કૂંપળો ફૂટવાનો પહેલો હક એનો જ બને છે.