બોસિડીનો નિયમ

કોર્પોરેટ જગતમાં એક જૂની બીમારી છે: ઉત્સાહી યોજનાઓ અને કાગળ પરના ભવ્ય આંકડા. પણ જે ક્ષણે કામ જમીન પર ઉતારવાનું આવે, બધું ઠપ થઈ જાય છે. 'બોસિડીનો નિયમ' આ જ ખાઈને પૂરવાનો આગ્રહ રાખે છે. વિચાર સારો હોવો પૂરતો નથી, તેને પૂરો કરવાની સખત વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ. વ્યુહરચના એ કોઈ બોર્ડરૂમનું સપનું નથી, રોજેરોજની શિસ્ત છે. જો પરિણામ નથી મળતું, તો તમારો આઈડિયા કચરાપેટીમાં નાખવા લાયક છે.

આ સંજ્ઞા કોઈ સત્તાવાર પુસ્તકમાં એક સીધા નિયમ તરીકે નોંધાયેલી નથી. પરંતુ અમેરિકન સીઈઓ લેરી બોસિડીના મેનેજમેન્ટ દર્શનમાંથી આ વિચાર આવ્યો છે. એમણે 'એક્ઝિક્યુશન' નામના પુસ્તકમાં ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે લીડરનું અસલી કામ યોજનાઓ ઘડવાનું નહીં, પણ અમલ કરાવવાનું છે. કંપનીઓ દ્રષ્ટિના અભાવે નથી મરતી, ફોલો-અપના અભાવે મરે છે. ભાષણો અને વિઝન ડોક્યુમેન્ટ્સ લોકોને ભરમાવી શકે છે, પણ વાસ્તવિકતા માત્ર આઉટપુટ જુએ છે.

આ નિયમનું મહત્વ એ છે કે તે મીટિંગોના ઢોંગને ઉઘાડો પાડે છે. ભારતીય ઓફિસોમાં આઠ કલાક ચર્ચા થાય છે પણ સાંજે કામ શૂન્ય હોય છે. જ્યાં સુધી કયું કામ કોણ કરશે, ક્યારે પૂરું કરશે અને કામ નહીં થાય તો કોની ગરદન પકડાશે—તે નક્કી ન હોય, ત્યાં સુધી કોઈ વ્યુહરચના જીવતી નથી રહેતી. બોસિડીનો નિયમ બહાનાબાજીને કોઈ જગ્યા આપતો નથી.

આ નિયમને સમજવા માટે કોઈ સરકારી કે ટ્રસ્ટની હોસ્પિટલ જુઓ. મોટા મોટા ટ્રસ્ટીઓ નવી સીટી-સ્કેન મશીન કે આઈસીયુ વોર્ડના ઉદ્ઘાટન માટે લાખો રૂપિયા ખર્ચી નાખે છે. છાપામાં ફોટા છપાય છે, ભાષણો થાય છે. પણ છ મહિના પછી જઈને જુઓ તો મશીન ધૂળ ખાતું હોય છે કારણ કે ટેકનિશિયનની ભરતી જ નથી થઈ. દર્દીઓ સ્ટ્રેચર પર રઝળે છે કારણ કે દવાઓ પહોંચાડવાની પાઈપલાઈન કોઈએ ચકાસી જ નહોતી. ભવ્ય પ્રોજેક્ટ બનાવવો સહેલો છે, રોજ દર્દીને સમયસર ઓક્સિજન મળે છે કે નહીં તે જોવું અઘરું છે.

વિચાર ગમે તેટલો મહાન હોય, છેવટે તો સ્ટેથોસ્કોપ સાચું બોલે છે; કાગળ પરનાં સૂત્રો નહીં.